2018 оны 06 сарын 28 өдөр Дугаар 17/10 Улаанбаатар хот

Төлөвлөгөө батлах тухай

Монгол Улсын Засаг захиргаа, нутаг дэвсгэрийн нэгж, түүний удирдлагын тухай хуулийн 18 дугаар зүйлийн 18.1.2 “з”, 25 дугаар зүйлийн 25.1, Хөгжлийн бодлого төлөвлөлтийн тухай хуулийн 14 дүгээр зүйлийн 14.1, Агаарын тухай хуулийн 8 дугаар зүйлийн 8.1.1 дэх заалт, Монгол Улсын Засгийн газрын 2017 оны “Хөтөлбөр батлах тухай” 98 дугаар тогтоол, Үндэсний аюулгүй байдлын зөвлөлийн 2017 оны 03/03 дугаар зөвлөмжийг тус тус үндэслэн Нийслэлийн иргэдийн Төлөөлөгчдийн Хурлаас ТОГТООХ нь:

1 .“Нийслэлийн агаарын бохирдлыг бууруулах мастер төлөвлөгөө”-г хавсралт ёсоор баталсугай.

2.Төлөвлөгөөг хэрэгжүүлж ажиллахыг Нийслэлийн Засаг дарга бөгөөд Улаанбаатар хотын захирагч /С.Батболд/-д, хэрэгжилтрд хяналт тавьж ажиллахыг Нийслэлийн иргэдийн Төлөөлөгчдийн Хурлын Тэргүүлэгчдэд даалгасугай.

ДАРГА С.АМАРСАЙХАН

Тогтоолын хавсралтыг ЭНДЭЭС татаж авна уу.

2017 оны 3 дугаар сарын 20-ны өдөр Дугаар 98 Улаанбаатар хот

ХӨТӨЛБӨР БАТЛАХ ТУХАЙ

Хөгжлийн бодлого төлөвлөлтийн тухай хуулийн 10.3, Байгаль орчныг хамгаалах тухай хуулийн 14 дүгээр зүйлийн 1, Агаарын тухай хуулийн 6.1.1, Үндэсний аюулгүй байдлын зөвлөлийн 2017 оны 03-03 дугаар зөвлөмжийг тус тус үндэслэн Монгол Улсын Засгийн газраас ТОГТООХ нь:

1. “Агаар, орчны бохирдлыг бууруулах үндэсний хөтөлбөр”-ийг хавсралт ёсоор баталсугай.

2. “Агаар, орчны бохирдлыг бууруулах үндэсний хөтөлбөрийг хэрэгжүүлэх арга хэмжээний төлөвлөгөө”-г салбар дундын уялдааг ханган боловсруулж, 2017 оны 4 дүгээр сард багтаан батлан хэрэгжүүлэхийг Байгаль орчин, аялал жуулчлалын сайд Д.Оюунхоролд даалгасугай.

3. Хөтөлбөрийн хэрэгжилтийг улсын хэмжээнд удирдан зохион байгуулж, уялдуулан зохицуулж, хэрэгжилтэд нь хяналт тавьж ажиллахыг “Орчны бохирдлыг бууруулах үндэсний хороо”-нд, хөтөлбөрийг хэрэгжүүлж ажиллахыг Засгийн газрын гишүүд, аймаг, нийслэлийн Засаг дарга нарт тус тус үүрэг болгосугай.

4. Хөтөлбөрийн хүрээнд хэрэгжүүлэх арга хэмжээг жил бүр Монгол Улсын эдийн засаг, нийгмийг хөгжүүлэх үндсэн чиглэлд тусгаж, шаардагдах хөрөнгийг улсын болон орон нутгийн төсөв, гадаад улс, олон улсын байгууллагын зээл, тусламжид хамруулан төр, хувийн хэвшлийн түншлэлийн хүрээнд шийдвэрлэх замаар санхүүжүүлж ажиллахыг Байгаль орчин, аялал жуулчлалын сайд Д.Оюунхорол, Сангийн сайд Б.Чойжилсүрэн, Засгийн газрын гишүүд, аймаг, нийслэлийн Засаг дарга нарт тус тус үүрэг болгосугай.

Монгол Улсын Ерөнхий сайд Ж.ЭРДЭНЭБАТ

Байгаль орчин, аялал

жуулчлалын сайд Д.ОЮУНХОРОЛ

Засгийн газрын 2017 оны 98 дугаар

тогтоолын хавсралт

Улаанбаатар хотын хүн ам өсч, төвлөрөл нэмэгдэж байгаагийн улмаас хүрээлэн байгаа орчны бохирдол ихэсч , энэ нь байгаль орчин төдийгүй улс орны эдийн засаг, нийгмийн хөгжил, хүний амьдрах орчин, эрүүл мэндэд сөргөөр нөлөөлж байна.

Сүүлийн жилүүдэд Улаанбаатар хот төдийгүй аймгийн төвүүдийн агаарын бохирдол нэмэгдэж, ялангуяа өвлийн улиралд Улаанбаатар хотын агаарын бохирдлын хэмжээ (нийт ажиглалтын 50 гаруй хувьд Монгол Улсын Агаарын чанарын стандартаас давж) хэт ихэсч, хүн амын эрүүл мэндэд сөрөг нөлөө үзүүлсээр байна.

Улаанбаатар хотын агаарын бохирдлын 80 хувийг гэр хорооллын айл өрхийн гэрийн зуух болон аж ахуйн нэгж, байгууллагын 3200 орчим халаалтын зуух, 10 хувийг замын хөдөлгөөнд оролцож байгаа 400 мянга гаруй автотээврийн хэрэгсэл, 5-6 хувийг дулааны цахилгаан станцууд, 4 хувийг үнсэн сан, замын тоос шороо, ил задгай хаясан хог хаягдал зэрэг бусад эх үүсвэр ялгаруулж байна.

Усны бохирдлын гол эх үүсвэр нь цэвэрлээгүй болон дутуу цэвэрлэсэн үйлдвэрлэлийн болон ахуйн бохир ус, стандартын шаардлага хангахгүй ариун цэврийн байгууламж, хог хаягдал, хөрс болон агаарын бохирдол, уул уурхайн болон барилгын үйлдвэрлэлээс үүдэлтэй лаг шавар, хагшаас зэрэг байна.

Улаанбаатар хотын төв цэвэрлэх байгууламж болон хот, суурин газрын цэвэрлэх байгууламж нь техник, технологийн хувьд хоцрогдож, хүчин чадал нь ачааллаа даахгүй болж, усны бохирдлын гол эх үүсвэр болоод байна.

Улсын хэмжээний нийт 130 гаруй цэвэрлэх байгууламжийн талаас илүү нь үйл ажиллагааны доголдол, эвдрэлтэй байгаагаас жилд 120 сая гаруй шоометр бохир ус байгальд хаягдаж, Туул, Хараа, Орхон, Хангал зэрэг голын усыг эрдэс болон органик бодисоор бохирдуулж байна.

Улаанбаатар хотын Төв цэвэрлэх байгууламжаас гарсан хаягдал усны нөлөөгөөр Туул голын ус Сонгины гүүрээс Төв аймгийн Алтанбулаг сум хүртэлх хэсэгт “маш бохир” гэж үнэлэгдэж, усан дахь органик бодисын агууламж Усны чанарын стандартаас 2-266 дахин, аммонийн азот стандартаас 1.4-61 дахин илүү бохирдсон байна.

Улаанбаатар хотын гэр хороолол тэлэхийн хэрээр стандартын шаардлагад нийцэхгүй, доторлогоогүй ариун цэврийн байгууламж нэмэгдэж байгаа нь ус, хөрсний бохирдлын гол эх үүсвэр, халдварт өвчин дэгдэх суурь нөхцөл болж байна. Улаанбаатар хотын гэр хорооллын 190 мянга гаруй өрхийн ариун цэврийн байгууламжийн 80 хувь нь стандартад нийцэхгүй байна.

Хөрсний бохирдлын гол эх үүсвэр нь гэр хорооллын ариун цэврийн байгууламжаас гадна хог хаягдал, уул уурхайн хаягдал, малын гаралтай түүхий эд боловсруулах үйлдвэрийн хаягдал, агаарын бохирдлоос үүдэлтэй байна.

Улаанбаатар хотын хөрсний бохирдлыг экогеохимийн судалгаагаар 360 цэгээс сорьц авч шинжлэхэд 88.0 хувьд нь нян, хөгц мөөгөнцөр илэрсэн байна.

Хот, суурин газарт гэр хорооллын ариун цэврийн байгууламжаас (жорлон, муу усны нүх) хамааралтай нянгийн бохирдол өндөр байдаг бол орон нутагт уул уурхайн үүдэлтэй хөрсний бохирдол их байна. Боловсруулах үйлдвэр, машин засварын газар, хогийн цэгийн орчмын хөрсөнд хар тугалга, хром, цайр зэрэг хүнд металлын бохирдол ихээр илэрч байна.

Агаар, орчны бохирдлыг бууруулах хүрээнд хийгдэж байгаа ажлууд үр дүн багатай байгаагаас хотын хүн ам, ялангуяа хүүхэд, өндөр настны дунд агаарын бохирдлоос шалтгаалсан амьсгалын замын өвчлөл улам ихэсч, эрүүл мэндэд нь ноцтой хохирол учруулж байна.

Иймд агаар, орчны бохирдлыг бууруулахад чиглэсэн ойрын хугацаанд үр дүнд хүрэх, бодитой үйл ажиллагааг тодорхойлсон нэгдсэн бодлого боловсруулж, техник, технологи, хөрөнгө санхүү, хүний нөөцийн бүхий л боломжийг ашиглан салбар дундын нэгдсэн зохицуулалтыг ханган хэрэгжүүлэх зайлшгүй шаардлага гарч байна.

Засгийн газрын 2016-2020 оны үйл ажиллагааны хөтөлбөрт “хот, суурин газрын агаар, ус, хөрсний бохирдлыг бууруулж, хог хаягдлын зохистой менежментийг хэрэгжүүлэх” зорилтыг дэвшүүлж, агаарын бохирдлыг бууруулах үр дүнтэй арга хэмжээг авч хэрэгжүүлэхээр заасан нь энэхүү хөтөлбөрийг боловсруулах үндэслэл болж байна.

2.1. Иргэдийн эрүүл, аюулгүй орчинд амьдрах нөхцөлийг хангасан хот, суурин газрыг төлөвлөж, дэд бүтцийн байгууламжийн чанар, хүртээмжийг нэмэгдүүлэн бохирдлын эх үүсвэрийг багасгаж, хүн амд амьдрах орчны зөв дадлыг төлөвшүүлэх замаар агаар, орчны бохирдлыг бууруулж эрүүл, аюулгүй орчныг бүрдүүлэхэд энэхүү хөтөлбөрийн зорилго оршино.

2.2. Хөтөлбөрийн зорилгыг хангахын тулд дараах зорилтуудыг хэрэгжүүлнэ:

2.2.1. хот төлөвлөлт, байгуулалт, дэд бүтцийг хөгжүүлэх оновчтой бодлого хэрэгжүүлж, орон нутгийг хөгжүүлэх замаар төвлөрлийг сааруулан хот, суурин газрын агаар, орчны чанарыг сайжруулах;

2.2.2. байгальд ээлтэй, дэвшилтэт техник, технологи нэвтрүүлэх замаар бохирдлын эх үүсвэрийг багасгаж, түүхий нүүрсний хэрэглээг үе шаттайгаар хориглож, бохирдуулах бодисын хаягдлыг бууруулах;

2.2.3. автотээврийн хэрэгслээс ялгарах бохирдуулах бодисын хэмжээг бууруулах цогц арга хэмжээ авах;

2.2.4. агаар, орчны бохирдлыг бууруулах үйл ажиллагааны удирдлага, зохицуулалт, санхүүжилтийг тодорхой болгож, агаар, орчны бохирдлыг бууруулахад чиглэсэн үйл ажиллагааг урамшуулах тогтолцоог бий болгох;

2.2.5. орчны бохирдлыг бууруулахад иргэд, олон нийтийн оролцоо, үүрэг хариуцлагыг нэмэгдүүлж, эрүүл амьдрах зөв дадлыг төлөвшүүлэх, орчны чанарын хяналт-шинжилгээний чадавхыг бэхжүүлэн судалгаа, шинжилгээний ажлыг өргөжүүлэх.

3.1. Хөтөлбөрийг 2017-2025 онд дараах үе шаттайгаар хэрэгжүүлнэ:

3.1.1. нэгдүгээр үе шат: 2017-2019 он;

3.1.2. хоёрдугаар үе шат: 2020-2025 он.

4.1. Хот төлөвлөлт, байгуулалт, дэд бүтцийг хөгжүүлэх оновчтой бодлого хэрэгжүүлж, орон нутгийг хөгжүүлэх замаар төвлөрлийг сааруулан хот, суурин газрын агаар, орчны чанарыг сайжруулах зорилтын хүрээнд дараах арга хэмжээг авч хэрэгжүүлнэ:

4.1.1. хүн амын суурьшлын ерөнхий төлөвлөгөө боловсруулан хэрэгжүүлж, бүс нутагт үйлдвэрлэл, үйлчилгээ, хөдөө аж ахуйг төрөлжүүлэн хөгжүүлэх замаар нийслэлийн хүн амын төвлөрлийг зогсоох;

4.1.2. нийслэлд шилжин ирэх хөдөлгөөнийг хязгаарлаж, нийслэлийн гэр хорооллын тэлэлтийг зогсоож, яндангийн тоог нэмэгдүүлэхгүй байх;

4.1.3. нүүлгэн шилжүүлэлт, дахин төлөвлөлтийн эрх зүйн орчныг бүрдүүлж, ачаа тээврийн төмөр зам, хурдны авто замын төсөл хэрэгжүүлэх;

4.1.4. төрийн байгууллага, их, дээд сургуулийг нийслэлээс нүүлгэн шилжүүлэх асуудлыг судалж, зохион байгуулах;

4.1.5. хөрөнгө оруулалтыг орон нутаг руу чиглүүлэн жижиг, дунд үйлдвэрлэлийг хөгжүүлэх, ажлын байр бий болгох, хөдөөгийн иргэдийн амьжиргааг дээшлүүлэх арга хэмжээ хэрэгжүүлж, орон нутаг руу чиглэсэн шилжилт хөдөлгөөнийг нэмэгдүүлэх;

4.1.6. цахилгаан дамжуулах, түгээх сүлжээ, дэд станцыг өргөтгөн хүчин чадлыг нь нэмэгдүүлж, гэр хорооллын айл өрх 2.5-4кВт хүчин чадалтай цахилгаан халаагуур ашиглах техникийн боломжийг бүрдүүлэх;

4.1.7. “Хямд өртөгтэй орон сууц” хөтөлбөрийг хэрэгжүүлэх хүрээнд гэр хороололд амины орон сууцыг барихад чиглэсэн дэд бүтцийг байгуулж, орон сууцжуулах ажлыг эрчимжүүлэх, залуучууд, бага, дунд орлоготой иргэдийг урт хугацаатай, бага хүүтэй зээлд хамруулах;

4.1.8. төвлөрсөн дэд бүтцийн системд холбогдох боломжгүй хэрэглэгчийг хэсэгчилсэн инженерийн хангамжид холбох, дэд төвүүдийг байгуулах, сэргээгдэх эрчим хүчний технологи нэвтрүүлэх;

4.1.9. Улаанбаатар хотод ажиллаж байгаа халаалтын зуухыг буулгаж, хэрэглэгчийг төвлөрсөн болон хэсэгчилсэн инженерийн хангамжид үе шаттайгаар холбох;

4.1.10. хот, суурин газрын гэр хорооллын ариун цэврийн байгууламжийг эрүүл ахуйн стандартын шаардлагад нийцүүлэх замаар боловсронгуй болгох;

4.1.11. арьс шир, ноос, ноолуур боловсруулах үйлдвэр, авто техникийн болон барилгын материалын захыг нийслэлээс үе шаттай нүүлгэн шилжүүлж, инновацид тулгуурласан ногоон технологи бүхий үйлдвэрлэлийг кластераар хөгжүүлэх;

4.1.12. хот, суурин газрын орчимд элс, хайрганы олборлолт, үйлдвэрлэл эрхлэх үйл ажиллагааг үе шаттайгаар хязгаарлаж, газрыг нөхөн сэргээх;

4.1.13. гэр хорооллын дахин төлөвлөлтийн хүрээнд ногоон бүс, бичил цэцэрлэгт хүрээлэн байгуулах, нэг хүнд ногдох цэцэрлэгжсэн талбайн хэмжээг нэмэгдүүлэх замаар хот, суурин газрын ногоон байгууламжийг хот төлөвлөлтийн стандартад нийцүүлэх;

4.1.14. Туул гол, түүний цутгал Сэлбэ, Улиастай, Баянгол, Зүүн салаа, Баруун салаа, Толгойт зэрэг голуудад хамгаалалтын бүсийн дэглэмийг мөрдүүлж, үерийн далан болон хамгаалалтын бүсэд буусан айл өрх, аж ахуйн нэгж, байгууллагыг нүүлгэх бэлтгэл ажлыг хангаж, үе шаттайгаар нүүлгэн шилжүүлэх.

4.2. Байгальд ээлтэй, дэвшилтэт техник, технологи нэвтрүүлэх замаар бохирдлын эх үүсвэрийг багасгаж, түүхий нүүрсний хэрэглээг үе шаттайгаар хориглож, бохирдуулах бодисын хаягдлыг бууруулах зорилтын хүрээнд дараах арга хэмжээг авч хэрэгжүүлнэ:

4.2.1. хот, суурин газрын “Агаарын чанарыг сайжруулах бүс”-ийг шинэчлэн тогтоож, халаалтын зориулалтаар шатааж хэрэглэхийг хориглох зүйлсийн жагсаалтыг гарган мөрдүүлэх;

4.2.2. дулааны станц, дулааны цахилгаан станцаас бусад хэрэглээнд түүхий нүүрсийг үе шаттайгаар хориглох;

4.2.3. гэр хорооллын айл өрхийг стандартын шаардлага хангасан сайжруулсан түлшээр хангах, сайжруулсан түлшний үйлдвэрлэлийг дэмжин түүхий нүүрсний хэрэглээг орлуулах;

4.2.4. гэр хорооллын 2 тарифт тоолууртай айл өрхийн шөнө хэрэглэсэн цахилгаан эрчим хүчний үнийг 50.0-100 хувь хөнгөлөх;

4.2.5. байгальд ээлтэй, хүний эрүүл мэндэд сөрөг нөлөөгүй, үр ашигтай, дэвшилтэт технологи бүхий барилгын материалын дотоодын үйлдвэрлэлийг дэмжих эрх зүйн зохицуулалт бий болгож хэрэгжүүлэх;

4.2.6. гэр, байшингийн дулаалгыг сайжруулж, дулааны алдагдлыг бууруулах төсөл, хөтөлбөр хэрэгжүүлэх;

4.2.7. хот, суурин газрын дулааны хангамж, шугам сүлжээг өргөтгөх, шинээр дулааны эх үүсвэр барих ажлыг үе шаттай хэрэгжүүлэх, нүүрсний хэрэглээ, хаягдлыг бууруулахад чиглэсэн технологийн шинэчлэл хийх;

4.2.8. Улаанбаатар хотын Төв цэвэрлэх байгууламж болон бусад хот, суурин газрын ариутгах татуургын байгууламж, үйлдвэрийн урьдчилан цэвэрлэх байгууламжийг байгаль орчинд ээлтэй, дэвшилтэт технологиор шинэчлэх;

4.2.9. гэр хорооллын айл өрхийн үнс, хог хаягдлыг хадгалах зориулалтын цэг болон хог хаягдлыг цуглуулах, тээвэрлэх машин механизмын тоог нэмэгдүүлж, хог хаягдлын менежментийг боловсронгуй болгох, хог хаягдлыг ашиглах, дахин боловсруулах үйлдвэрлэлийг дэмжих;

4.2.10. аюултай хог хаягдлыг түр хадгалах, устгах зориулалттай байгууламж байгуулж, аюултай хог хаягдал хяналтгүй тархах байдлыг хумих;

4.2.11. ашиглалтаас гарсан сав, баглаа боодол, зай хураагуур, аккумулятор, өдрийн гэрлийн шил, элэгдсэн дугуй, ажилласан тос зэрэг хог хаягдлыг үйлдвэрлэгч, импортлогч, борлуулагч нь хариуцаж эргүүлэн татах зохицуулалт болон тэдгээр хаягдлыг дахин боловсруулж бүтээгдэхүүн үйлдвэрлэсэн тохиолдолд олгох урамшууллын тогтолцоог бий болгох;

4.2.12. нүүрсний давхаргын метан хийн нөөцийн судалгааг эрчимжүүлж, нүүрс баяжуулах, гүн боловсруулах үйлдвэр болон нүүрсний нийлэг хийн үйлдвэр байгуулах үйл ажиллагааг дэмжих;

4.2.13. хот, суурин газрын нутаг дэвсгэрт түүхий нүүрс хэрэглэхийг зогсоох бодлогын хүрээнд зорчигч суудлын галт тэргийг цахилгаан халаалтад үе шаттай шилжүүлэх;

4.2.14. үйлдвэрлэл, үйлчилгээнээс үүссэн орчны бохирдол, хог хаягдлыг бууруулах, байгальд ээлтэй, дэвшилтэт техник, технологи нэвтрүүлэх, байгалийн нөөцийг хэмнэлттэй, үр ашигтай ашиглахад чиглэсэн стандартуудыг шинэчлэн тогтоож мөрдүүлэх;

4.2.15. агаар, орчны бохирдол, хүлэмжийн хийг бууруулах инновацийн судалгаа, технологийн хөгжлийг дэмжин санхүүжүүлэх эх үүсвэрийг нэмэгдүүлэх, олон улсын сангуудаас санхүүгийн дэмжлэг авахад дэмжлэг үзүүлэх;

4.2.16. агаар, орчны бохирдлыг бууруулах, эрчим хүчний хэмнэлттэй, дэвшилтэт техник, технологийг олон нийтэд таниулах “Байгаль орчинд ээлтэй техник, технологийн үзэсгэлэнгийн төв”-ийг байгуулах;

4.2.17. “Ногоон зээлийн сан” байгуулах асуудлыг судалж, иргэд, хувийн хэвшлийн аж ахуйн нэгж байгальд ээлтэй, агаар, орчны бохирдол болон дулааны алдагдлыг бууруулах, эрчим хүчний хэмнэлттэй бүтээгдэхүүн, цахилгаан халаагуур худалдан авахад дэмжлэг үзүүлэх, хүү багатай зээлийн бүтээгдэхүүн бий болгох.

4.3. Автотээврийн хэрэгслээс ялгарах бохирдуулагч бодисын хэмжээг бууруулах цогц арга хэмжээ авах зорилтын хүрээнд дараах арга хэмжээг авч хэрэгжүүлнэ:

4.3.1. хүний эрүүл мэнд, байгаль орчинд сөрөг нөлөө үзүүлж байгаа, стандартын шаардлага хангахгүй автотээврийн хэрэгслийг замын хөдөлгөөнд оролцохыг үе шаттайгаар хориглох;

4.3.2. “Евро-5” стандартад нийцсэн чанарын шаардлага хангасан шатахууны импорт, хэрэглээг дэмжих, стандартын шаардлагад нийцээгүй шатахууныг импортоор оруулах, хэрэглэхийг үе шаттайгаар хориглох, шатахууны чанарын хяналтын тогтолцоог сайжруулах;

4.3.3. тээврийн хэрэгслийг хийн түлш, цахилгаан эх үүсвэрт шилжүүлэх, байгаль орчинд сөрөг нөлөө багатай техник, технологи, тээврийн хэрэгсэл нэвтрүүлэх чиглэлээр судалгаа хийж турших, нийтийн тээврийн хэрэгслийг хийн түлшинд үе шаттайгаар шилжүүлэх;

4.3.4. авто замын сүлжээг өргөтгөж, хөдөлгөөн зохицуулалтын ухаалаг систем нэвтрүүлэх, нийтийн тээврийн чанар, хүртээмжийг сайжруулж, автотээврийн хэрэгслээс ялгарах бохирдуулагч бодисын хэмжээг бууруулах;

4.3.5. зам, тээврийн салбарын хог хаягдлын зохистой менежментийн судалгаа хийж, ашиглалтаас хасагдсан автомашины хаягдлыг дахин боловсруулах үйлдвэр байгуулах;

4.3.6. хот хоорондын авто замын дагуу зорчигч, тээвэрлэгчийн ая тухыг хангасан ногоон шийдэлтэй түр буудаллах үйлчилгээний цогцолборыг төлөвлөн байгуулах;

4.3.7. авто замын ус зайлуулах системийг иж бүрнээр төлөвлөн хэрэгжүүлж, авто замын тоосыг зориулалтын машин, техникээр цэвэрлэх, замын цас, мөсийг хүн амын эрүүл мэнд, байгаль орчинд сөрөг нөлөө багатай бодис ашиглан цэвэрлэж хэвшүүлэх.

4.4. Агаар, орчны бохирдлыг бууруулах үйл ажиллагааны удирдлага, зохицуулалт, санхүүжилтийг тодорхой болгож, агаар, орчны бохирдлыг бууруулахад чиглэсэн үйл ажиллагааг урамшуулах тогтолцоог бий болгох зорилтын хүрээнд дараах арга хэмжээг авч хэрэгжүүлнэ:

4.4.1. “Агаарын бохирдлын эсрэг сан” байгуулж, агаарын бохирдлыг бууруулах арга хэмжээнд зарцуулах төсөв, хөрөнгийг төвлөрүүлэн сангийн хөрөнгийг агаар, орчны бохирдлыг бууруулахад чиглэсэн үр дүнтэй арга хэмжээнд зарцуулах эрх зүйн зохицуулалтыг бий болгох;

4.4.2. агаар, ус, хөрсний бохирдлыг бууруулах, нөхөн сэргээх чиглэлээр албан тушаалтан, иргэн, аж ахуйн нэгж, байгууллагын хүлээх үүрэг, хариуцлагыг тодорхой болгож, байгаль орчны хууль тогтоомжийг чанд мөрдөж ажиллах;

4.4.3. бүсчилсэн хөгжлийн бодлогыг хэрэгжүүлж, бүсийн тулгуур төв, аймгийн төвүүдийг хөгжүүлэх замаар агаар, орчны бохирдлыг бууруулах;

4.4.4. хот байгуулалт, ногоон байгууламжтай холбоотой эрх зүйн орчныг боловсронгуй болгох;

4.4.5. “Орчны эрүүл мэнд” үндэсний хөтөлбөр боловсруулан хэрэгжүүлэх;

4.4.6. эрчим хүч хэмнэх үндэсний хөтөлбөр боловсруулан хэрэгжүүлэх;

4.4.7. хүний эрүүл мэнд, хүрээлэн байгаа орчинд ээлтэй, хэмнэлттэй, агаар, орчны бохирдлыг бууруулах болон цэвэрлэх дэвшилтэт технологи бүхий нэмүү өртөг шингэсэн бүтээгдэхүүн дотооддоо үйлдвэрлэхэд чиглэсэн бараа бүтээгдэхүүн, тоног төхөөрөмжид татварын хөнгөлөлт үзүүлэх;

4.4.8. “Хийн хангамжийн мастер төлөвлөгөө” боловсруулан мөрдүүлэх;

4.4.9. насжилт ихтэй автотээврийн болон өөрөө явагч хэрэгслийн импортыг үе шаттайгаар хязгаарлах, цахилгаан болон хийгээр ажилладаг автомашины хэрэглээг нэмэгдүүлэх эрх зүйн зохицуулалтыг бий болгох;

4.5. Орчны бохирдлыг бууруулахад иргэд, олон нийтийн оролцоо, үүрэг хариуцлагыг нэмэгдүүлж, эрүүл амьдрах зөв дадлыг төлөвшүүлэх, орчны чанарын хяналт-шинжилгээний чадавхыг бэхжүүлэн судалгаа, шинжилгээний ажлыг өргөжүүлэх зорилтын хүрээнд дараах арга хэмжээг авч хэрэгжүүлнэ:

4.5.1. агаар, орчны бохирдлын эх үүсвэр, хор уршиг, сөрөг нөлөөллийн талаар олон нийтэд бодитой мэдээлэл өгч, зөв дадал хэвшилд сургах, иргэний байгаль орчныг хамгаалах журамт үүргийг таниулахад чиглэсэн сургалт, сурталчилгааны ажлыг зохион байгуулах;

4.5.2. байгаль орчныг хамгаалах хууль тогтоомж зөрчсөн иргэн, аж ахуйн нэгж, байгууллагад хүлээлгэх хариуцлагын хэмжээг нэмэгдүүлэх;

4.5.3. гэр хорооллын нутаг дэсвгэрт агаарын бохирдлын хяналт явуулж, хог хаягдал шатаах явдлыг зогсоож, энэ чиглэлээр зорилтот бүлэгт дэмжлэг үзүүлэх арга хэмжээг хэрэгжүүлэх;

4.5.4. агаар, орчны бохирдлыг бууруулахад идэвх, санаачилгатай, дэмжиж ажилласан иргэн, аж ахуйн нэгж, байгууллагыг урамшуулах, хөхиүлэн дэмжих, үйл ажиллагааг нь сурталчлах;

4.5.5. агаар, орчны бохирдлын улмаас хүний эрүүл мэндэд учруулж байгаа урт болон богино хугацааны сөрөг нөлөөллийг тандан судалж, эрсдэлээс хамгаалах, урьдчилан сэргийлэх арга барилыг төлөвшүүлж, агаар, орчны бохирдлын улмаас үүсэх өвчлөлийг бууруулах;

4.5.6. гэр, байр, орон сууцны доторх агаарын бохирдлыг бууруулах, арилгахад чиглэсэн зөвлөмж гаргаж, олон нийтэд сурталчлах;

4.5.7. байгаль орчны төв лаборатори болон орон нутгийн лабораторийг олон улсын стандартын шаардлагад нийцүүлэн шинэчилж, бенз(а)пирен, дэгдэмхий органик нэгдэл зэрэг хорт бодис, хүнд металл тодорхойлох орчин үеийн мэдрэмж сайтай аналитик багаж, тоног төхөөрөмжөөр хангах;

4.5.8. агаар, орчны чанарын хяналтыг өргөжүүлэн энэ чиглэлийн хүний нөөцийн чадавхыг бэхжүүлэх,

4.5.9. хот, суурин газарт агаарын бохирдлыг хянах суурин автомат харуулын тоог нэмэгдүүлж, тасралтгүй ажиллагааг нь хангах;

4.5.10. агаар, орчныг бохирдуулж байгаа эх үүсвэр, хаягдлын тооллого явуулж, бүртгэл, мэдээллийн санг шинэчлэн бүрдүүлэх;

4.5.11. дуу чимээ, цахилгаан соронзон долгион зэрэг физикийн сөрөг нөлөөллийн төлөв байдлын судалгаа хийж, хяналтын тогтолцоог бий болгох.

5.1. Хөтөлбөрийг хэрэгжүүлснээр байгальд ээлтэй инженерийн дэд бүтцийн байгууламжийн чанар, хүртээмжийг сайжруулж, агаар, орчныг бохирдуулагч эх үүсвэрийг багасган дулааны станц, дулааны цахилгаан станцаас бусад хэрэглээнд түүхий нүүрсийг хязгаарлаж, агаар, орчны бохирдлыг 80 хувиар бууруулна.

5.2. Хөтөлбөрийн хэрэгжилтийг дүгнэхдээ 2016 оны жилийн эцсийн үзүүлэлтийг суурь үзүүлэлт болгон ашиглах бөгөөд хөтөлбөрийн хэрэгжилтийг явц болон үр дүнг дараах шалгуур үзүүлэлтээр үнэлнэ:

6.1. Хөтөлбөр, түүнийг хэрэгжүүлэх үйл ажиллагааны төлөвлөгөөнд тусгагдсан төсөл, арга хэмжээ, ажлыг дараах эх үүсвэрээс санхүүжүүлнэ:

6.1.1. улсын болон орон нутгийн төсөв;

6.1.2. агаар бохирдуулсны төлбөрийн орлого;

6.1.3. ус бохирдуулсны төлбөрийн орлого;

6.1.4. олон улсын байгууллага, хандивлагч орны зээл, тусламж;

6.1.5. аж ахуйн нэгж, байгууллагын хөрөнгө;

6.1.6. бусад эх үүсвэр.

7.1. Хөтөлбөрийг улсын хэмжээнд хэрэгжүүлэх салбар дундын үйл ажиллагааг зохицуулах, хэрэгжилтэд нь хяналт тавих үүргийг Орчны бохирдлыг бууруулах үндэсний хороо гүйцэтгэнэ.

7.2. Орон нутгийн хэмжээнд хөтөлбөрийн хэрэгжилтийг удирдан зохицуулах, хэрэгжилтэд нь хяналт тавих ажлыг бүх шатны Засаг дарга Орчны бохирдлыг бууруулах үндэсний хороотой хамтран гүйцэтгэнэ.

8.1. Хөтөлбөрийн хэрэгжилтийн явцын хяналт-шинжилгээг жил бүр Орчны бохирдлыг бууруулах үндэсний хороо мэргэжлийн холбоод, төрийн бус байгууллагын төлөөлөлтэй хамтран гүйцэтгэнэ.

8.2. Орон нутгийн хэмжээнд хөтөлбөрийн хэрэгжилтийн явцын хяналт-шинжилгээ, үнэлгээг бүх шатны Засаг дарга Орчны бохирдлыг бууруулах үндэсний хороотой хамтран гүйцэтгэж дүгнэлт, зөвлөмж бүхий тайланг эрүүл мэндийн асуудал эрхэлсэн төрийн захиргааны төв байгууллагад хүргүүлнэ.

8.3. Орчны бохирдлыг бууруулах үндэсний хороо хөтөлбөрийн хэрэгжилтийн тайланг жил бүрийн эхний хагас жилд багтаан Засгийн газарт танилцуулна.

8.4. Хөтөлбөрийн явцын хяналт-шинжилгээ, үнэлгээний дүгнэлт, зөвлөмжийг үндэслэн хөтөлбөрийн үйл ажиллагааны төлөвлөгөө, шалгуур үзүүлэлтэд холбогдох хууль, журамд заасны дагуу нэмэлт, өөрчлөлт оруулж болно.

1.1. Монгол Улсын ногоон хөгжлийн чиг хандлага

Монгол Улсын хувьд газар нутгийн дийлэнх хэсэг нь байгалийн унаган төрхөө харьцангуй хадгалсан, байгалийн арвин нөөц баялаг, газар зүйн байршил, байгаль орчиндоо зохицон амьдрах чадвар, соёл, уламжлалын давуу талыг ашиглах замаар ногоон хөгжлийн үндсийг бүрдүүлэх боломж байна. Нөгөө талаас, байгалийн нөөц баялагт тулгуурласан эдийн засгийн эрчимтэй хөгжлийн гараан дээр ирсэн, хүн амын бүтцэд 15-40 насны залуус 47.2 хувийг эзэлж байгаа, нээлттэй, ардчилсан засаглалтай, төрийн бодлого нь тогтвортой хөгжилд хүрэх эрмэлзэлтэй байгаа зэрэг нь ногоон хөгжлийн бодлогыг хэрэгжүүлэх нөхцөл бүрдсэнийг илтгэж байна.

Гэхдээ Монгол Улсын ядуурлын түвшин, орлогын тэгш бус хуваарилалт, байгалийн нөөцөд тулгуурласан эдийн засгийн бүтэц, эрчим хүч болон бусад нөөц баялгийн үр ашиггүй, үрэлгэн хэрэглээ, техник, технологийн хоцрогдол, уур амьсгалын өөрчлөлтөд өртөмтгий эмзэг байдал зэрэг нь бидэнд томоохон сорилт, бэрхшээл болж байна.

Иймд “Эхлээд хөгжье, дараа нь цэвэрлэе” гэсэн өнөөгийн хандлагыг өөрчлөн байгальд ээлтэй, хаягдал багатай, үр ашигтай үйлдвэрлэлийг хөгжүүлэн, бүтээмжийг дээшлүүлж, нийгмийн оролцоог хангасан, хүртээмжтэй эдийн засгийн өсөлтийг бий болгон хүн амын амьдралын чанарыг сайжруулах хэрэгцээ, шаардлага тулгарч байна.

1.2. Монгол Улсын ногоон хөгжлийн үзэл баримтлал

Дэлхий нийтээр хөгжлийн өнөөгийн хандлагыг өөрчилж, байгалийн нөөц баялаг, экосистемийн үнэ цэнийг хадгалахын зэрэгцээ хүний аж байдлыг сайжруулж ядуурлыг бууруулах, нийгмийн тэгш хүртээмжтэй байдлыг хангах, хүлэмжийн хийн ялгарал багатай, үрэлгэн хэрэглээг багасгасан хөгжлийн загварт шилжих эрмэлзэлийг дэмжин, Монгол Улсын тогтвортой хөгжлийн үзэл баримтлалд тулгуурлан, өнөөг хүртэл хэрэгжүүлж ирсэн эдийн засаг, нийгмийн хөгжлийн хандлага, хэв маягийг өөрчлөх шаардлагатай болсныг ухамсарлаж, байгаль орчинд ээлтэй, оролцоотой эдийн засгийн өсөлтийг хангах буюу байгалийн нөөцийн хэрэглээний үр ашгийг нэмэгдүүлэх, экосистемийн үйлчилгээний тогтвортой байдлыг хадгалах замаар монгол хүний амьдралын сайн сайхан байдлыг хангах хөгжлийн загварт шилжих гэсэн ногоон хөгжлийн үзэл баримтлалтайгаар Монгол улсын Ногоон Хөгжлийн бодлого 2014 онд УИХ-аар баталсан билээ.

Байгалийн үр өгөөжийг үнэлж зохистой ашиглах, бүтээмжийг дээшлүүлэх, ногоон хөрөнгө оруулалт, ногоон худалдан авалтыг нэмэгдүүлэх, экосистемийн тэнцвэрт байдлыг хадгалах, нөхөн сэргээхэд чиглэсэн ажил, үйлчилгээг өргөжүүлж, байгаль орчинд ээлтэй үйлдвэрлэл, үйл ажиллагаа эрхлэх, ногоон амьдралын хэв маягийг төлөвшүүлэх зэрэг арга механизмыг ашигласнаар ногоон хөгжилд шилжинэ.

Үйлдвэрлэл, үйл ажиллагааны явцад бий болсон байгалийн нөөцийн хэмнэлт, дахин ашиглалтын түвшин, ногоон ажил эрхлэлт, ногоон худалдан авалтын өсөлт болон нэгж бүтээгдэхүүний үйлдвэрлэлд ногдох эрчим хүч, усны зарцуулалт, хүлэмжийн хийн ялгарал, бараа, бүтээгдэхүүн, үйлчилгээний экологийн ул мөрийн бууралт зэрэг нь ногоон хөгжилд шилжиж байгааг тодорхойлох гол үзүүлэлтүүд болно.

1.3. Улаанбаатар хотын ногоон хөгжлийн бодлого

Улаанбаатар хот нь байгаль орчинд тулгамдаж буй асуудлыг шийдвэрлэхэд хүчин чармайлт гарган ажиллаж байгаа бөгөөд цаашид хотыг байгаль орчинд ээлтэй, ногоон хөгжлийг дэмжсэн, иргэдийн оролцоог хангасан, иргэд оршин суугчдын эрүүл, аюулгүй амьдрах орчныг бүрдүүлсэн тогтвортой хөгжил бүхий хот болгон хөгжүүлэхийн төлөө зорьж байна. Улаанбаатар хотын хөгжлийн алсын хараа нь НҮБ-ын Тогтвортой Хөгжлийн Зорилт 11 буюу “Хотууд болон хүн амын суурьшлын бүсүүдийг аюулгүй, амар амгалан, тогтвортой байдлаар хангах” болон Зорилт 13 “Уур амьсгалын өөрчлөлт болон түүний сөрөг үр дагавартай тэмцэх чиглэлээр яаралтай арга хэмжээ авах” гэсэн зорилтуудын биелэлтийг хангахад чиглэсэн билээ.

Улаанбаатар хотын ногоон хөгжлийн алсын хараа

Улаанбаатар хот нь байгалийн нөөцийн хэмнэлттэй ашиглалт, хүрээлэн буй орчинд ээлтэй зөв дадлыг төлөвшүүлсэн, үндэсний ногоон хөгжлийн бодлогын үзэл баримтлалд тулгуурлан салбар дундын хөгжлийг дэмжсэн, иргэдийн оролцоог хангасан, иргэд, оршин суугчдын эрүүл, аюулгүй амьдрах орчныг бүрдүүлсэн, ил тод, хариуцлагатай, тогтвортой хөгжил бүхий хот болон хөгжинө.

ХОЁР. ЗОРИЛГО, СТРАТЕГИ ҮЙЛ АЖИЛЛАГАА

Ногоон хотыг цогцлоохын тулд Улаанбаатар хот 2020 он хүртэл дараах зорилгуудыг хэрэгжүүлэхээр төлөвлөж байна. Үүнд:

1. Цэвэр агаар

2. Тээврийн зохистой менежмент

3. Хог хаягдлын зохистой менежмент

4. Усны аюулгүй байдал

5. Эрүүл хөрс

6. Ногоон амьдралын хэв маяг

7. Уур амьсгалын өөрчлөлтийг даван туулах чадвар зэрэг болно

ЗОРИЛГО 1. ЦЭВЭР АГААР

Зорилт 1.1. Агаарын бохирдлын хяналтын мэдээллийг цуглуулах, дүн шинжилгээ хийх, тайлагнах чадварыг сайжруулах

Стратеги үйл ажиллагаа:

1.1.1. Агаарын бохирдлын мэдээлэл цуглуулах, дүн шинжилгээ хийх аргачлалыг сайжруулж, үндэсний болон олон улсын стандартад нийцүүлэх

1.1.2. Нийслэлийн агаарын чанарын мониторингийн систем, албаны чадавхийг сайжруулах

1.1.3. Их, дээд сургууль, эрдэм шинжилгээний байгууллагуудтай хамтран агаар бохирдуулагчийн тархалтын загварыг боловсруулах

Зорилт 1.2. Гэр хорооллоос үүсч буй агаарын бохирдлыг бууруулах

Стратеги үйл ажиллагаа:

1.2.1. Сайжруулсан зуухны үр ашигтай хэрэглээ, ашиглалтыг дэмжих, хяналт тавих

1.2.2. Төр-хувийн хэвшлийн түншлэлийн хүрээнд гэр хорооллын газрыг шинэчлэн төлөвлөх замаар бүрэн үйлчилгээ бүхий амьдрах орчныг бүрдүүлэх, газар ашиглалтын менежментийг сайжруулах ажлыг эрчимжүүлэх

1.2.3. Гэр хорооллын дэд төвүүдийг хотын төвтэй холбох тээврийн коридорыг үүсгэж, тэдгээрийн инженерийн болон нийгмийн дэд бүтцийг сайжруулж, нийтийн үйлчилгээний чанар, хүртээмжийг нэмэгдүүлэх

1.2.4. Дулаан болон цахилгааны хэсэгчилсэн хангамжийг сайжруулах техник эдийн засгийн судалгаа хийх, төвлөрсөн дулаан болон цахилгаан хангамжийг сайжруулах

1.2.5. Дагуул хотуудын хөгжлийг дэмжих

Зорилт 1.3. Цэвэр эрчим хүчний хангамжийг нэмэгдүүлэх

Стратеги үйл ажиллагаа:

1.3.1. Төр хувийн хэвшлийн түншлэлийн хүрээнд Улаанбаатар усан цэнэгт цахилгаан станцыг барьж байгуулах

1.3.2. Хот орчимд салхи, ус, нарны гэх мэт сэргээгдэх эрчим хүчний нөөцийг ашиглах, түгээх, хяналт тавих боломжийн талаарх судалгаа хийх, бүтээн байгуулалтын ажлыг төр - хувийн хэвшлийн түншлэлийн хүрээнд эхлүүлэх

1.3.3. Шинээр баригдах барилга, байгууламжийн дулаан, цахилгааныг сэргээгдэх эрчим хүчний эх үүсвэрээр хангах болон одоо ашиглаж буй нийслэлийн өмчийн барилга, байгууламжуудын эрчим хүчний алдагдлыг бууруулах чиглэлээр техник, эдийн засгийн судалгаа хийх

Зорилт 1.4. Эрчим хүчний үр ашигтай хэрэглээг нэмэгдүүлэх

Стратеги үйл ажиллагаа:

1.4.1. Нийслэлийн өмчийн барилга, байгууламжуудад эрчим хүчний аудит хийж, цаашид орон сууцны болон байгууллага, аж ахуйн нэгжийн барилга, байгууламжид эрчим хүчний аудитыг нэвтрүүлэхийг дэмжих

1.4.2. Нийслэлийн өмчийн барилга, байгууламжид эрчим хүчний хэмнэлтийг нэвтрүүлэх заавар, зөвлөмжийг боловсруулж, мөрдүүлэх

1.4.3. Шинээр баригдах барилга, байгууламжид барилгын эрчим хүчний хэмнэлтийн норм, стандартыг шинэчлэх, мөрдүүлэх, хэрэгжилтийг сайжруулах

1.4.4. Барилгын эрчим хүчний хэмнэлтийн үндэсний болон олон улсын стандартыг хэрэгжүүлэх чиглэлээр Улаанбаатар хотод мөрдөгдөх журмыг боловсруулж, мөрдүүлэх

1.4.5. Эрчим хүчний үр ашиг муутай барилга, байгууламжийн дулааны алдагдлыг багасгах, эрчим хүчний хэмнэлтийг бий болгох үйл ажиллагаанд дэмжлэг үзүүлэх

1.4.6. Эрчим хүчний хэмнэлттэй технологийг хувийн хэвшлийн үйл ажиллагаанд нэвтрүүлэхэд дэмжлэг үзүүлэх

1.4.7. Эрчим хүчний хэмнэлтийг нэвтрүүлснээр гарах эдийн засгийн үр ашгийн талаар хэрэглэгчдэд мэдээллэх, сурталчлах

Зорилт 1.5. Тоосжилтыг бууруулах, хотын агаар дахь нүүрсхүчлийн хийг шингээх

чадварыг сайжруулах

Стратеги үйл ажиллагаа:

1.5.1. Тоосжилтыг бууруулах зорилгоор сул шороон хөрс бүхий гудамж талбайг зүлэгжүүлэх, эко хатуу хучилттай болгох, хот орчмын шороон замуудыг хатуу хучилттай болгох

1.5.2. Нийслэлийн ногоон бүсийн ойг нөхөн сэргээх, ойн хомстол, доройтлоос хамгаалах

1.5.3. Хотын ногоон бүсийн ойд амралт, зугаалгын бүс үүсгэх

1.5.4. Хотын ногоон байгууламжийн нэмэгдүүлэх, цэцэрлэгт хүрээлэн барьж байгуулах

1.5.5. Ногоон байгууламжийн арчилгаа хамгаалалтын хууль эрх зүйн орчинг сайжруулах

ЗОРИЛГО 2. ТЭЭВРИЙН ЗОХИСТОЙ МЕНЕЖМЕНТ

Зорилт 2.1. Нийтийн тээврийн хэрэглээг нэмэгдүүлэх

Стратеги үйл ажиллагаа:

2.1.1. Авто замыг өргөтгөх, нэгдүгээр эгнээг нийтийн тээврийн хэрэгсэлд зориулан чөлөөлөх үйл ажиллагааг үргэлжлүүлэх

2.1.2. Тусгай замын автобусны үйлчилгээ (Bus Rapid Transit System)-г нэвтрүүлэх

2.1.3. Парк шинэчлэлтийг үргэлжлүүлж, одоо ашиглаж буй том оврын автобусыг утаа ялгаруулалт багатай шинэ автобусаар солих ажлыг үргэлжлүүлэх

2.1.4. Улаанбаатар хотыг дагуул хотуудтай холбох хөнгөн галт тэрэгний (Light Rail Transit) замыг ашиглалтанд оруулах

Зорилт 2.2. Автомашины хэрэглээг бууруулах

Стратеги үйл ажиллагаа:

2.2.1. Дугаарын хязгаарлалтыг үргэлжлүүлэн хэрэгжүүлэх

2.2.2. Утаа хаялтын стандартыг бүх хөдөлгүүрт техник хэрэгсэлд мөрдүүлэх ажлыг эрчимжүүлэх

2.2.3. Хотын автомашины зогсоолын ашиглалтын менежментийг сайжруулах

2.2.4. Улаанбаатар хотод устөрөгчийн болон цахилгаан автомашины цэнэглэх зогсоолын судалгаа хийх, хэрэглээг дэмжих

2.2.5. Улаанбаатар хотод зорчиж буй тээврийн хэрэгсэлд хэрэглэгдэх бензин, шатахууны чанарыг Европын холбооны стандартад нийцүүлэх судалгаа хийх, хэрэгжүүлэх

Зорилт 2.3. Моторгүй тээврийн хэрэгслийн хэрэглээг нэмэгдүүлэх

Стратеги үйл ажиллагаа:

2.3.1. Унадаг дугуйтай Улаанбаатар төслийн хүрээнд дугуйн замын сүлжээг байгуулах

2.3.2. Явганаар аюулгүй зорчих орчин бүрдүүлэх үүднээс авто машингүй гудамжыг бий болгох, шаардлагад нийцсэн явган замыг бүх авто замуудын дагуу барьж байгуулах

ЗОРИЛГО 3. ХОГ ХАЯГДЛЫН ЗОХИСТОЙ МЕНЕЖМЕНТ

Зорилт 3.1. Хог хаягдал дахин боловсруулалтыг нэмэгдүүлэх

Стратеги үйл ажиллагаа:

3.1.1. Улаанбаатар хотод хог дахин боловсруулах санхүү, эдийн засгийн загварыг боловсруулах

3.1.2. Хог хаягдлыг цуглуулах, ангилан ялгах, дахин боловсруулах үйл ажиллагаанд хувийн хэвшлийн үүрэг, оролцоог нэмэгдүүлэх

3.1.3. Хогийг эх үүсвэр дээр нь ангилан ялгах, цуглуулах аргачлалыг хувийн хэвшил, ТББ-ын оролцоотойгоор нэвтрүүлэх

3.1.4. Төвлөрсөн хогийн цэгүүдэд байгуулагдах Эко паркийн хог дахин боловсруулах үйлдвэрүүдийн суурь судалгаа болон ТЭЗҮ дээр үндэслэн нарийвчилсан зураг төслийг боловсруулж, санхүүжилтийн механизмыг тодорхойлох

3.1.5. ТББ-уудтай хамтран дахивар хогийг түүн цуглуулдаг иргэдийг дэмжих, хөдөлмөр эрхлэх эрх зүйн орчныг бүрдүүлэх

Зорилт 3.2. Аюултай хог хаягдлыг зохистойгоор зайлуулах

Стратеги үйл ажиллагаа:

3.2.1. Байгаль орчны асуудал эрхэлсэн төрийн захиргааны төв байгууллага, Нэгдсэн Үндэстний Байгууллагын Аж үйлдвэрийн хөгжлийн байгууллагатай хамтран удаан задардаг органик бохирдуулагчийн тухай Стокгольмын конвенцийг хэрэгжүүлэх

3.2.2. Холбогдох яам болон байгууллагуудтай эмнэлгийн хог хаягдлыг зөв зохистойгоор цуглуулж, устгахад хамтран ажиллах

3.2.3. Холбогдох яамдтай хамтран аюултай хог хаягдлыг зөв зохистойгоор цуглуулж, устгахад хамтран ажиллах

3.2.4. Мах болон малын гаралтай бусад түүхий эд бэлтгэн, боловсруулах үйлдвэрүүдийн хаягдлыг халдваргүйжүүлэн устгах тусгай зориулалтын цэг байгуулах

Зорилт 3.3. Үнс болон хүнсний хог хаягдлын дахин боловсруулалтыг хөгжүүлэх

Стратеги үйл ажиллагаа:

3.3.1. Улаанбаатар хотын томоохон захуудын хүнсний хог хаягдлыг дахин боловсруулах чиглэлээр судалгааны байгууллагуудтай хамтран судлах, туршилтын төсөл хэрэгжүүлэх

3.3.2. Гэр хорооллын айл өрх, дулааны цахилгаан станцаас ялгарч буй үнсийг дахин боловсруулах үр ашигтай аргыг судлах, практикт нэвтрүүлэх

3.3.3. Байгаль орчны асуудал эрхэлсэн төрийн захиргааны төв байгууллагатай хамтран электрон хог хаягдлыг бууруулах, дахин боловсруулах чиглэлээр судалгаа хийх

Зорилт 3.4. Олон нийтийн мэдээллийг сайжруулах

Стратеги үйл ажиллагаа:

3.4.1. Улаанбаатар хотын оршин суугчдад 3R (багасгах, дахин ашиглах, дахин боловсруулах) хог хаягдлын менежментийн зарчмын тухай сурталчлах

ЗОРИЛГО 4. УСНЫ АЮУЛГҮЙ БАЙДАЛ

Зорилт 4.1. Усны эх үүсвэрийг хамгаалах

Стратеги үйл ажиллагаа:

4.1.1. Усны экосистем, усны эх үүсвэрийг хамгаалах цогц арга хэмжээг хэрэгжүүлэх

4.1.2. Туул гол, түүний салбар голуудын эхийг хамгаалалтанд авах, газар олголтгүй бүс болгох

4.1.3. Туул гол, түүний салбар голуудын үзүүлж буй Экосистемийн үйлчилгээний төлбөр авах тогтолцоог бүрдүүлэх

Зорилт 4.2. Ус хангамжийг сайжруулах

Стратеги үйл ажиллагаа:

4.2.1. Туул голын усан цогцолборын суурь судалгаа, ТЭЗҮ-г үндэслэн нарийвчилсан зураг төслийг боловсруулж, барилгын ажлыг эхлүүлэх

4.2.2. Усан хангамжийн төвлөрсөн болон бусад шугам сүлжээний шинэчлэл, өргөтгөлийн ажлыг хийснээр усны алдагдлыг багасгах

4.2.3. Нийслэлийн усны чанарын шинжилгээний нэгдсэн лаборатори байгуулах

Зорилт 4.3. Усны хэмнэлттэй хэрэглээг хэвшүүлэх

Стратеги үйл ажиллагаа:

4.3.1. Ус хэмнэх дэвшилтэт технологийг нийслэлийн өмчийн барилга байгууламжуудад нэвтрүүлэх

4.3.2. Ус ашиглагчдад усны хэмнэлттэй хэрэглээний талаар мэдлэг олгох

Зорилт 4.5. Цэвэрлэх байгууламжийг сайжруулах

Стратеги үйл ажиллагаа:

4.5.1. Төв цэвэрлэх байгууламжийг шинэчлэн өргөтгөх, сайжруулах

4.5.2. Байгальд халгүй технологийн шийдэл бүхий шинэ цэвэрлэх байгууламжийн нарийвчилсан зураг төслийг боловсруулах, барьж байгуулах

4.5.3. Үйлдвэрийн хаягдал усан дахь бохирдуулагчийн зөвшөөрөгдөх дээд хэмжээнд нийцсэн бохир усыг нэгдсэн ариутгах татуургын сүлжээ рүү нийлүүлэх стандартыг мөрдүүлэх

Зорилт 4.6. Саарал ус ашиглах

Стратеги үйл ажиллагаа:

4.6.1. Саарал усыг эргүүлэн ашиглах журам боловсруулах, хэрэгжүүлэх

4.6.2. Саарал ус ашиглалтын давуу талууд болон эрүүл мэндийн сөрөг нөлөөгүй болохыг иргэдэд ойлгуулан сурталчлах

4.6.3. Иргэд, ТББ-ууд, хандивлагчдын оролцоотойгоор бохир усыг цэвэршүүлэн дахин ашиглах чиглэлийн туршилтын төслийг өргөжүүлэн хэрэгжүүлэх

ЗОРИЛГО 5. ЭРҮҮЛ ХӨРС

Зорилт 5.1. Гэр хорооллын хөрсний бохирдлыг бууруулах

Стратеги үйл ажиллагаа:

5.1.1. Орчин үеийн дэвшилтэт технологи ашиглан нүхэн жорлонг ариутгаж халдваргүйжүүлэх, эко жорлонгоор солих

5.1.2. Хэсэгчилсэн цэвэрлэх байгууламжуудыг гэр хорооллын орчимд байгуулах замаар бохирыг татан зайлуулах систем бүхий загвар төслийг эхлүүлэх

Зорилт 5.2. Их бохирдолттой газруудыг ариутгаж халдваргүйжүүлэх

Стратеги үйл ажиллагаа:

5.2.1. Байгаль орчин, хүн амын эрүүл мэндэд аюул учруулах эрсдэл бүхий хөрсний бохирдолтой газруудад бүсчлэл тогтоох

5.2.2. Их бохирдолттой газруудыг ариутган халдваргүйжүүлэх ажлын суурь судалгаа хийх, ариутгах

Зорилт 5.3. Үйлдвэрээс үүдэлтэй хөрсний бохирдлоос урьдчилан сэргийлэх

Стратеги үйл ажиллагаа:

5.3.1. Налайхын Барилгын материалын үйлдвэрлэл, технологийн паркийн дэд бүтэц (цэвэрлэх байгууламж г.м.), үйлчилгээг хөгжүүлж, барилгын материалын болон бусад бохирдуулагч үйлдвэрүүдийг нүүлгэн шилжүүлэх

5.3.2. Эмээлтийн Хөнгөн үйлдвэр технологийн паркийн дэд бүтэц (цэвэрлэх байгууламж г.м.), үйлчилгээг хөгжүүлж, арьс шир боловсруулах, ноос ноолуур угаах үйлдвэрүүдийг нүүлгэн шилжүүлэх

5.3.3. Автомашин болон сэлбэг хэрэгслийн худалдааны захуудыг хотын зах руу нүүлгэн шилжүүлэх

5.3.4. Авто засвараас гарсан тос тосолгооны болон хаягдал, материалыг зохистойгоор зайлуулдаг үйлчилгээг сайжруулах

ЗОРИЛГО 6. НОГООН АМЬДРАЛЫН ХЭВ МАЯГ

Зорилт 6.1. Нийслэлийн оршин суугчдын амьдралын хэв маягийг өөрчлөх замаар ногоон хотыг цогцлоох

Стратеги үйл ажиллагаа:

6.1.1. Эрчим хүчний үр ашигтай хэрэглээ, хог хаягдлын зохистой менежмент, усыг хэмнэлттэй ашиглах, ариун цэвэрч байдал, уур амьсгалын өөрчлөлтийг даван туулах чадвартай Ногоон нийслэлийн иргэн хөтөлбөрийг боловсруулан хэрэгжүүлэх

6.1.2. Ногоон нийслэлийн иргэн хөтөлбөрийг төрийн болон төрийн бус байгууллагуудтай хамтран хэвлэл мэдээлэл, олон нийтийн сүлжээгээр дамжуулан сурталчлах

6.1.3. Нийслэлийн иргэдийн бүлгэмийн нөөцийн үр ашиггүй хэрэглээг зогссох аливаа ногоон санаачлагыг дэмжих

6.1.4. Хотын үйлчилгээнд тавих иргэдийн хяналтыг дэмжих зорилгоор Иргэдэд Үйлчлэх Төвд иргэдийн санал гомдлыг цахимаар хүлээн авах үйлчилгээг сайжруулах

6.1.5. Айл өрх нь ахуйн хог хаягдлыг ангилан ялгаж, хуваарийн дагуу зориулалтын цэгт байрлуулах дадал зуршлыг хэвшүүлэх

Зорилт 6.2. Аж ахуйн нэгжүүдийн нийгмийн хариуцлагыг сайжруулах

Стратеги үйл ажиллагаа:

6.2.1. Аж ахуйн нэгжүүд хүрээлэн буй орчинд ээлтэй замаар ашиг орлогоо нэмэгдүүлэх ногоон эдийн засгийн хөгжлийн загварыг үйл ажиллагааныхаа чиг баримжаа болгох санаачлагыг дэмжих

6.2.2. Аж ахуйн нэгжүүдэд “ногоон ажлын байр” бий болгох ажлыг дэмжих

6.2.3. Хүрээлэн буй орчинд ээлтэй аливаа ногоон технологийг нутагшуулсан, аж ахуйн нэгж байгууллагуудын нэр хүндийг алдаршуулж, ногоон серфитикат олгох

ЗОРИЛГО 7. УУР АМЬСГАЛЫН ӨӨРЧЛӨЛТИЙГ ДАВАН ТУУЛАХ ЧАДВАР

Стратеги үйл ажиллагаа:

7.1.1. Нийслэлийн нутаг дэвсгэрт хиймэл нуур, хөв цөөрөм ихээр байгуулж, үерийн болон хур усны улмаас үүсэн бий болсон хөрсний усны илүүдлийг татан бөөгнөрүүлэх инженерийн байгууламжийг байгуулах

7.1.2. Ус зайлуулах системийг сайжруулах, өргөтгөх, шинэчлэх, хуримтлуулан ашиглах арга хэмжээг шат дараатай хэрэгжүүлэх

7.1.3. Туул гол, түүний цутгал голуудын хамгаалалтын бүсэд баригдсан барилга байгууламжийг үерийн гамшгаас хамгаалах ажлыг зохион байгуулах, зардлын хуваарилалтын механизмыг бүрдүүлэх

7.1.4. Уур амьсгалын өөрчлөлттэй холбоотой үүсч болох гэнэтийн аюул, гамшгийг даван туулах стратегийг боловсруулан хэрэгжүүлэх

7.1.5. Улаанбаатар хотын байгалийн гамшгийн эрсдлийн стратегийг хэрэгжүүлэх ажлыг эрчимжүүлэх

7.1.6. Улаанбаатар хотын хэмжээнд хүлэмжийн хийн тооллого хийх тогтолцоог бүрдүүлэх

Улаанбаатар хотын 2020 он хүртлэх ногоон хөгжлийн стратеги, төлөвлөгөөг бүрэн эхээр нь эндээс татаж авна уу.

Монгол Улсын хэмжээнд бүтээн байгуулалтыг өрнүүлснээр хот төлөвлөлт, эрчим хүч, инженерийн дэд бүтэц, авто замын сүлжээг олон улсын жишигт хүргэх, хүн амын орон сууцны хангамжийг нэмэгдүүлэх, иргэдийг ажлын байраар хангах замаар улсын хэмжээнд тулгараад байгаа эдийн засаг, нийгмийн бэрхшээлтэй асуудлуудыг цогцоор шийдэн хөгжлийг жигд хангах, хүн амын эрүүл, аюулгүй орчинд амьдрах эрхийг нь ханган баталгаажуулахад энэхүү хөтөлбөрийн зорилго оршино.

2.1. Хөтөлбөрийн шаардлага, үндэслэл

Монгол Улсын Үндсэн хуулийн Арван зургадугаар зүйлийн 2 дахь заалтад “Монгол Улсын иргэн эрүүл, аюулгүй орчинд амьдрах, орчны бохирдол, байгалийн тэнцэл алдагдахаас хамгаалуулах эрхтэй” гэж заасан.

Монгол Улсын Засгийн газрын 2008-2012 оны үйл ажиллагааны хөтөлбөрийн 2.4.2-т “Хүн амын дотоодын шилжилт хөдөлгөөнийг бодлогоор зохицуулж, бүс болон бүсийн тулгуур төв, дагуул хотуудын төлөвлөлт, удирдлагыг сайжруулан, дэд бүтцийг эрчимтэй хөгжүүлж, хот, хөдөөгийн хөгжлийн түвшний ялгааг багасгана” гэсэн зорилтыг дэвшүүлсэн.

“Монгол Улсын Мянганы хөгжлийн зорилтод суурилсан Үндэсний хөгжлийн цогц бодлого”, “Монгол Улсын бүсчилсэн хөгжлийн үзэл баримтлал”, “Бүсүүдийн хөгжлийн дунд хугацааны стратеги” зэрэг бодлогын баримт бичгүүд, Бүсчилсэн хөгжлийн удирдлага, зохицуулалтын тухай хууль болон зах зээлийн тогтолцоонд шилжиж эхэлсэн үеэс өнөөг хүртэл хэрэгжүүлж ирсэн хөгжлийн бодлогын бусад баримт бичгийн үзэл санаа, хэрэгжилтийн явц, үр дүн, залгамж чанар нь энэхүү хөтөлбөрийн үндэслэл болно.

Газар зохион байгуулалт, хот байгуулалт, төлөвлөлтийн нэгдсэн бодлого хэрэгжээгүйн улмаас дэд бүтцийн хангамж, нийгмийн үйлчилгээний хүртээмж, хот орчмын экологийн доройтол бий болж, хүн амын эрүүл мэндэд хохирол учруулах хэмжээнд хүрч байгаа нь “Шинэ бүтээн байгуулалт” дунд хугацааны зорилтот хөтөлбөр /цаашид “хөтөлбөр” гэх/-ийг боловсруулах үндсэн шалтгаан болж байна.

Улаанбаатар хотын хүн амын механик өсөлт нэмэгдсээр байна. Макро эдийн засгийн бодлого оновчгүй, үйлдвэрлэл хөгжөөгүй, дэд бүтэц хангалтгүйгээс шинээр ажлын байр бий болгох боломж хомс байна.

Дээр дурдсан болон бусад тулгамдаж байгаа асуудлыг шийдвэрлэхэд хот байгуулалт, төлөвлөлтийн шинэлэг бодлого, зохицуулалт, гэр хорооллыг орон сууцны хороолол болгон хөгжүүлэх, улсын чанартай авто замын сүлжээ, орон нутагт чиглэсэн бүтээн байгуулалтын зорилтот хөтөлбөрийг баталж, салбаруудын хөгжлийн төсөл, хөтөлбөрийг уялдаатайгаар хэрэгжүүлэх шаардлагатай тулгарч байна.

Ийнхүү бүтээн байгуулалт өрнөснөөр иргэд тогтвортой ажлын байртай, орлоготой болж, үл хөдлөх хөрөнгөөр барьцаалсан зээлийн тогтолцоо бүрдэх, гэр хороолол орон сууцны цогцолбор хороолол болон өөрчлөгдөх, хүрээлэн байгаа орчны чанарыг илтгэх агаар, ус, хөрсний бохирдлыг арилгах боломж бүрдэнэ.

Дээрхи үйл ажиллагааг амжилттай хэрэгжүүлэхийн тулд эрх зүй, эдийн засгийн таатай орчныг бий болгох, хөдөлмөрийн болон санхүүгийн зах зээлийг орчин цагийн шаардлага хангахуйц түвшинд хүргэж хөгжүүлэх шаардлагатай.

2.2.Хөтөлбөрийн бүтэц

Энэхүү хөтөлбөрт Монгол Улсын Засгийн газрын 2008-2012 оны үйл ажиллагааны хөтөлбөрт тусгагдсан “Хотууд”, “Шинэ Улаанбаатар-Ногоон нийслэл”, “Хөдөөгийн хөгжил”, “Орон сууц” бодлогын баримт бичгийн хүрээнд хийгдэх ажил багтана.

Түүнчлэн “100 мянган айлын орон сууц”, “Барилгын материалын үйлдвэр” зэрэг төслүүдийн хүрээнд хийгдэх ажлуудыг нэгтгэсэн болно.

3.1.Хөтөлбөрийг хэрэгжүүлэхдээ дараахь зарчмыг баримтална:

3.1.1.төрийн болон төрийн бус байгууллага, хувийн хэвшил, иргэдийн оролцоо, хамтын ажиллагаа, түншлэлд тулгуурлах;

3.1.2.үйл ажиллагаа ил тод, нээлттэй байх;

3.1.3.импортыг орлох чадвартай дотоодын үйлдвэрлэлийг дэмжих;

3.1.4.бүтээн байгуулалтын ажилд иргэдийг мэргэжил эзэмшүүлэх замаар татан оролцуулах;

3.1.5.хөтөлбөрийн хэрэгжилтэд хяналт тавьж, гүйцэтгэлийн үр дүнг үнэлж дүгнэх хариуцлагын тогтолцоо бий болгох.

4.1.Хөтөлбөрийн зорилгыг дараахь зорилтуудаар дамжуулан хэрэгжүүлнэ:

4.1.1.Хот байгуулалт, төлөвлөлтийн чиглэлээр:

4.1.1.1.хүн амын нутагшилт, суурьшлын зохистой тогтолцоонд тулгуурлан хот байгуулалтын оновчтой бодлого хэрэгжүүлэх замаар хот, суурины газар ашиглалтыг сайжруулж, эрчим хүч, авто зам, инженерийн дэд бүтцийг шинэ түвшинд хөгжүүлэх;

4.1.1.2.Улаанбаатар хот, бүсийн тулгуур төв, аймгийн төвүүдийн 2030 он хүртэлх хөгжлийн ерөнхий төлөвлөгөө болон хэсэгчилсэн ерөнхий төлөвлөгөөг шинэчлэх болон шинээр төлөвлөх, тэдгээрийг хэрэгжүүлэх;

4.1.1.3.хот байгуулалт, төлөвлөлтийн эрх зүйн орчныг олон улсын жишигт нийцүүлэн боловсронгуй болгох;

4.1.1.4.хот, суурины газар ашиглалт, түүний олголтыг бодлогоор зохицуулах, гэр хорооллыг оршин суугчдынх нь оролцоотойгоор орон сууцны хороолол болгон хөгжүүлэх;

4.1.1.5.уул уурхайг түшиглэсэн хот, сууриныг хөгжүүлэх.

4.1.2.Дэд бүтцийн чиглэлээр:

4.1.2.1.Улаанбаатар хот, бүсийн тулгуур төв, аймаг, орон нутагт эрчим хүчний төвлөрсөн болон бие даасан эх үүсвэрийг бий болгох;

4.1.2.2.аймгийн төвүүдийг эрчим хүчний нэгдсэн сүлжээнд бүрэн холбох, сэргээгдэх эрчим хүчний шинэ техник, технологийг нэвтрүүлэх;

4.1.2.3.барилга, байгууламжийн дулаан алдагдлыг бууруулах;

4.1.2.4.Улаанбаатар хот, аймаг, орон нутгийн ариутгах татуурга, цэвэрлэх байгууламжид технологийн шинэчлэл хийх, шинээр барьж ашиглалтад оруулах;

4.1.2.5.Улаанбаатар хотын авто замыг шинэчлэн сайжруулах, Улаанбаатар хотыг аймгийн төвүүдтэй, аймгийн төвийг ойролцоох хилийн боомттой холбосон улсын болон олон улсын чанартай авто замын сүлжээг бий болгох;

4.1.2.6.гүний болон гадаргын цэвэр усан хангамжийн шинэ эх үүсвэрийг бий болгох.

4.1.3.Орон сууцны хангамжийг нэмэгдүүлэх чиглэлээр:

4.1.3.1.хөтөлбөрийн 2.2-т заасан “100 мянган айлын орон сууц” төслийг Улаанбаатар хот, бүсийн тулгуур төв, аймаг, сумын төвүүдэд хэрэгжүүлэх;

4.1.3.2.орон сууцны хорооллыг эмнэлэг, сургууль, цэцэрлэг, мэргэжлийн сургалт-үйлдвэрлэлийн төв, спорт цогцолбор, худалдаа, үйлчилгээний төв, ногоон байгууламжийн хамт цогцоор нь барих;

4.1.3.3.газар хөдлөлтийг тэсвэрлэхгүй орон сууцны барилга байгууламжийг буулган оронд нь орон сууцны шинэ хороолол, цогцолбор барьж байгуулах;

4.1.3.4.бага, дунд орлоготой иргэдийг орон сууцны урт хугацаатай, бага хүүтэй зээлд хамруулах замаар орон сууцны эрэлтийг дэмжиж, нийлүүлэлтийг нэмэгдүүлэх.

4.1.4.Ажлын байр нэмэгдүүлэх, боловсролыг дэмжих чиглэлээр:

4.1.4.1.мэргэжлийн сургалт-үйлдвэрлэлийн төвд мэргэжил эзэмшүүлэх замаар ажилгүй иргэдийг ажлын байраар ханган амьжиргааны түвшинг нь дээшлүүлэх;

4.1.4.2.бүсийн тулгуур төв, аймаг, орон нутагт жижиг, дунд үйлдвэрлэлийг нэмэгдүүлэх замаар ажлын байр бий болгох;

4.1.4.3.их, дээд сургуулиудыг хотын төвөөс нүүлгэн шилжүүлж хотхон болгон хөгжүүлэх.

4.1.5.Улаанбаатар хотын агаарын бохирдлыг бууруулах чиглэлээр:

4.1.5.1.хотын тоос, утаа, тортог, хог хаягдлыг багасгах, мод, зүлэг зэрэг ногоон байгууламжийн нэг хүнд ногдох хэмжээг 20 м2 хүртэл нэмэгдүүлэх;

4.1.5.2.гэр хорооллын айл өрхийн зуух-яндан-түлшний бүтэц, шаталтын технологийг өөрчлөн сайжруулах, нам даралтын уурын зууханд технологийн шинэчлэл хийх, гэр, орон сууцны дулаалгыг сайжруулах замаар түүхий нүүрсний хэрэглээг багасгаж, утаа, тортогны ялгаралтыг 50 хүртэл хувиар бууруулах;

4.1.5.3.Улаанбаатар хотод байгаа төвлөрсөн халаалтын болон аж ахуйн нэгж, байгууллагын ашиглаж байгаа нам даралтын уурын зуух, мөн гэр хорооллын түүхий нүүрсний хэрэглээг үе шаттайгаар хязгаарлан, улмаар утаагүй түлш, шатдаг хий, цахилгаан эх үүсвэрээр ажилладаг шинэ технологи нэвтрүүлэх замаар утаа, хорт хийн ялгаралтыг 2013 он хүртэл хугацаанд 60-аас доошгүй хувиар бууруулах;

4.1.5.4.хот доторх болон хот орчмын нийтийн зорчигч тээврийн хэрэгслийг байгалийн шатдаг хий, цахилгаан эх үүсвэрт шилжүүлж, автотээврийн хэрэгслээс ялгарах утааг бууруулах цогц арга хэмжээ авах;

4.1.5.5.хатуу хог хаягдлыг цуглуулах, тээвэрлэх, хадгалах, ялган ангилах, дахин боловсруулах, эргүүлж ашиглах, байгальд халгүй аргаар устгах технологи, менежментийн цогц бодлого хэрэгжүүлэх;

4.1.5.6.олон улсын стандартад нийцээгүй, байгаль орчныг бохирдуулж байгаа автотээврийн болон өөрөө явагч хэрэгслийг Монгол Улсад экспортлохгүй байх талаар холбогдох гэрээ, хэлэлцээрийг тухайн улс орнуудтай байгуулах;

4.1.5.7.стандартын шаардлага хангаагүй бүх төрлийн автотээврийн болон өөрөө явагч хэрэгслийг замын хөдөлгөөнд оролцуулахгүй байх арга хэмжээг тодорхой үе шаттай авч хэрэгжүүлэх.

4.1.6.Хөдөөгийн хөгжлийг дэмжих чиглэлээр:

4.1.6.1.бүсийн тулгуур төв, аймаг, сумдад эмнэлэг, сургууль, цэцэрлэг, мэргэжлийн сургалт-үйлдвэрлэлийн төв, спорт цогцолбор, худалдаа, үйлчилгээ зэрэг нийгмийн дэд бүтцийн барилга байгууламжийг барьж хүн амын соёл, боловсрол, эрүүл мэндийн болон бусад төрлийн үйлчилгээний чанар, хүртээмжийг нэмэгдүүлэх;

4.1.6.2.хот байгуулалт, төлөвлөлтийн бодлоготой уялдуулан орон сууц барих үйл ажиллагааг төлөвлөгдсөн суурьшлын бүсэд хурдацтай хөгжүүлэх;

4.1.6.3.төвөөс алслагдсан, хөгжлөөр сул бүс нутаг, аймгийн дэд бүтцэд хөрөнгө оруулалт хийх замаар нийгэм, эдийн засгийг нь түлхүү хөгжүүлэх;

4.1.6.4.аймаг, орон нутгийн эрэлт, хэрэгцээнд тулгуурласан жижиг, дунд үйлдвэр, үйлдвэрлэл, технологийн паркийг байгуулж, орон нутгийн үйлдвэрлэлийг хөгжүүлэх замаар шилжилт хөдөлгөөнийг сааруулах.

4.1.7.Үйлдвэржилтийг дэмжих чиглэлээр:

4.1.7.1.барилгын ажилд байгаль орчинд хоргүй, дулаанд хэмнэлттэй шинэ дэвшилтэт технологи нэвтрүүлж, байгалийн нөөцийн зохистой хэрэглээг хангах;

4.1.7.2.хөтөлбөрийн 2.2-т заасан “Барилгын материалын үйлдвэр” төслийн хүрээнд аймаг, нийслэл, бүсийн тулгуур төвүүдэд барилгын материалын үйлдвэр, үйлдвэрлэл, технологийн парк, материалын сорилт, шинжилгээний иж бүрэн лаборатори байгуулан, улмаар нэмүү өртөг шингэсэн, чанартай бүтээгдэхүүн үйлдвэрлэж, үндэсний компаниудын үйлдвэрлэсэн барилгын материалын хэрэглээг дэмжих;

4.1.7.3.газрын тос, байгалийн хий, биоэтанол, биодизель, димэтилэфир, нийлэг дизель түлшний үйлдвэрлэлийг дэмжих.

4.1.8.Шилжилт хөдөлгөөнийг сааруулах чиглэлээр:

4.1.8.1.орон нутгаас Улаанбаатар хот руу чиглэсэн хүн амын шилжилт хөдөлгөөнийг сааруулах, хотын төвлөрөл, эмх замбараагүй тэлэлтийг бууруулах зорилгоор Улаанбаатар хот, бүсийн тулгуур төв, аймаг, сумдыг цогцоор хөгжүүлэх;

4.1.8.2.Улаанбаатар хотод сууршихаар ирж байгаа иргэдийн суурьшлыг зохицуулсан эрх зүйн орчныг бүрдүүлэх;

4.1.8.3.бүсийн тулгуур төвүүдэд оюутны хотхон шинээр байгуулан Улаанбаатар хотод төвлөрсөн их, дээд сургуулиудын тоог цөөрүүлэх замаар нийслэл рүү шилжин суралцах оюутнуудын тоог бууруулах;

4.1.8.4.төвөөс алслагдсан, хөгжлөөр сул бүс нутаг, аймгуудын иргэдэд бүс нутгийн нэмэгдэл олгох, банк, санхүү, татвар, зээлийн бодлогоор дэмжих эрх зүйн орчныг бүрдүүлэх.

4.2.Хөтөлбөрийн хамрах хүрээ

4.2.1.хөтөлбөрийг Монгол Улсын нийт нутаг дэвсгэрийг хамруулан хэрэгжүүлнэ.

4.3.Хөтөлбөрийг хэрэгжүүлэх хугацаа

4.3.1.Хөтөлбөр нь 2010-2016 оны хооронд дараахь үе шаттайгаар хэрэгжинэ:

4.3.1.1.нэгдүгээр үе шат: 2010-2012 он;

4.3.1.2.хоёрдугаар үе шат: 2013-2016 он.

4.4.Хөтөлбөрийн зорилтуудад хүрэхийн тулд дараахь үйл ажиллагаа явуулна:

4.4.1.Хот байгуулалт, төлөвлөлтийн зорилтын хүрээнд:

4.4.1.1.хотууд болон бүсийн тулгуур төвүүдийг 2020 он хүртэл хөгжүүлэх ерөнхий төлөвлөгөөнд тодотгол хийж мөрдүүлэх, 2030 он хүртэл хөгжүүлэх ерөнхий төлөвлөгөөг газар зохион байгуулалт, барилгажилт, газар хөдлөлийн мужлал, нийтийн тээврийн сүлжээний оновчтой шийдлийг харгалзан боловсруулах;

4.4.1.2.улсын, бүсийн, аймгийн, сумын газар зохион байгуулалтын төлөвлөгөөг бусад холбогдох бодлогын баримт бичгүүдтэй уялдуулан, байгаль орчинд ээлтэй, үргүй зардлыг багасгасан, эдийн засгийн хөгжлийг түргэтгэхэд чиглэсэн байдлаар боловсруулж мөрдүүлэх;

4.4.1.3.байгаль орчны бохирдол үүсгэгч үйлдвэр, онцгой обьект, их, дээд сургуулийн цогцолборыг нийслэлээс нүүлгэх;

4.4.1.4.Улаанбаатар хотын гэр хорооллын газрыг шинэчлэн зохион байгуулах төлөвлөгөө боловсруулан хэрэгжүүлэх;

4.4.1.5.хот байгуулалт, төлөвлөлтийн бодлогыг хэрэгжүүлэхэд шаардлагатай хууль, дүрэм, журам, норм, норматив, стандартыг шинэчлэх, шинээр боловсруулах;

4.4.1.6.хот байгуулалт, төлөвлөлтийг зохион байгуулахдаа инженерийн барилга байгууламж, нийтийн тээвэр, агаарын тээвэр, нийтийн аж ахуй, орон сууц, гэр хороолол, нийгмийн дэд бүтэц, газар ашиглалт зэргийг харгалзан олон улсын жишигт нийцүүлэн төлөвлөх;

4.4.1.7.уул уурхай, үйлдвэрийг түшиглэн шинээр хот, суурин газруудыг төлөвлөн барьж байгуулах.

4.4.2.Дэд бүтцийн зорилтын хүрээнд:

4.4.2.1.шинээр болон шинэчлэн баригдах суурин газар, орон сууцны цогцолбор хорооллыг байгаль орчинд ээлтэй, бие даасан дулаан, цэвэр, бохир усны инженерийн дэд бүтцийн хамтаар бүтээн байгуулах;

4.4.2.2.суурин газар болон орон сууцны цогцолбор хорооллуудын эрчим хүчний хангамжийн тодорхой хэсгийг тухайн нөхцөлд тохирсон сэргээгдэх эрчим хүчний эх үүсвэрээр хангах замаар хүрээлэн байгаа орчинд сөрөг нөлөөгүй, эдийн засгийн үр ашигтай хэлбэрт шилжүүлэх;

4.4.2.3.эрчим хүчний 5 дахь эх үүсвэрийг барьж ашиглалтад оруулах;

4.4.2.4.Улаанбаатар хотод цахилгааны 110 кВт-н ”Их тойруу” цагираг шугам сүлжээ байгуулах;

4.4.2.5.Улаанбаатар хотын ”Дулааны цахилгаан станц-3” ТӨХК, “Дулааны цахилгаан станц-4” ТӨХК-ийн үйлдвэрийн уурын нөөцийг дулаан үйлдвэрлэх зориулалтаар ашиглах, Буянт-Ухаа, 7, 14 дүгээр хороолол, Монголын олон нийтийн радио телевизийн орчим, Зүүн Сэлбэ хорооллын шугам сүлжээг барих, “Дулааны цахилгаан станц-4” ТӨХК-иас Баянгол амын чиглэлийн дулааны шугам сүлжээг ашиглалтад оруулах;

4.4.2.6.Улаанбаатар хотын гэр хорооллын 2500 айл өрхийг төвлөрсөн дулаан хангамжид хэсэгчилэн холбох;

4.4.2.7.Улаанбаатар хотод “Гацуурт”, “Буянт-Ухаа” гүний усны эх үүсвэр, “Туул усан цогцолбор” далан барьж ашиглалтад оруулах;

4.4.2.8.Улаанбаатар хотын төв цэвэрлэх байгууламж болон үйлдвэрийн хаягдал усыг урьдчилан цэвэрлэх байгууламжийг байгаль орчинд хор нөлөөгүй технологиор шинэчлэн сайжруулах;

4.4.2.9.Улаанбаатар хотын хэмжээнд хаягдал (саарал) ус, лагийг дахин ашиглах технологийн шинэчлэл хийх;

4.4.2.10.Улаанбаатар хотыг аймгийн төвүүдтэй, аймгийн төвүүдийг ойролцоох хилийн боомтуудтай холбосон 5572 км авто зам барих;

4.4.2.11.Алтанбулаг-Улаанбаатар-Замын-Үүд чиглэлийн 990 км хурдны замыг барьж ашиглалтад оруулах;

4.4.2.12.Улаанбаатар хотын авто замын 1, 2, 3 дугаар тойрог замыг шинээр бий болгох, тойрог замыг холбосон туслах зам, хотын алслагдсан дүүрэг, шинээр баригдсан орон сууцны цогцолбор хорооллуудыг холбосон авто зам барих, шинэчлэн сайжруулах, Хөшигийн хөндийн нисэх буудалтай холбосон шинээр нийт 212 км авто зам, шинэчилсэн 350 км авто зам, 2 түвшний гүүрэн 7 гарц барих.

4.4.3.Орон сууцны хангамжийг нэмэгдүүлэх зорилтын хүрээнд:

4.4.3.1.“100 мянган айлын орон сууц” төслийн хүрээнд Улаанбаатар хотын батлагдсан хэсэгчилсэн ерөнхий төлөвлөгөөний дагуу 35 байршилд 80 мянгаас доошгүй айлын орон сууцны цогцолбор хороолол, бүсийн тулгуур төв, аймгийн төвүүдэд 25 мянга хүртэлх айлын орон сууцны хорооллыг эмнэлэг, сургууль, цэцэрлэг, үйлчилгээний болон мэргэжлийн сургалт-үйлдвэрлэлийн төв, спорт цогцолбор, бие даасан болон төвлөрсөн эх үүсвэртэй инженерийн дэд бүтэц, ногоон байгууламжийн хамтаар барих;

4.4.3.2.шинэ орон сууцны цогцолбор хорооллын нутаг дэвсгэрийн хэмжээнд газар ашиглалтын байдлын зураглал хийх, газар ашиглалт, үл хөдлөх хөрөнгийн судалгаа гаргах, зохистой төлөвлөлттэй цогцолбор хороолол барих;

4.4.3.3.гэр хороололыг нэн тэргүүнд дэд бүтэцтэй болгоход улсын төсөв болон бусад орлогын үүсвэрийг зориулах, түүнчлэн гэр хорооллын айл өрхийг дэд бүтэцтэй өртөг нэмэгдсэн газраа барьцаалан орон сууцтай болох, орон сууцны зээлд хамрагдах бололцоогоор ханган амины орон сууц барих төсөл хэрэгжүүлэх;

4.4.3.4.Улаанбаатар хотын гэр хорооллыг инженерийн дэд бүтэцтэй болгох, гэр хорооллын өрхүүдийг орон сууцанд орох нөхцөлийг бүрдүүлэхдээ хот төлөвлөлтийн судалгаанд үндэслэн хэсэгчилсэн ерөнхий төлөвлөгөөний дагуу 32100-аас доошгүй орон сууцыг ашиглалтад оруулах;

4.4.3.5.эрсдэлтэй бүсэд суурьшиж байгаа 14400 айлыг суурьшлын шинэ бүсэд нүүлгэн шилжүүлэх;

4.4.3.6.Улаанбаатар хотын хэсэгчилсэн ерөнхий төлөвлөгөөний дагуу одоо байгаа гэр хорооллын 557,8 га газрыг чөлөөлөх;

4.4.3.7.Улаанбаатар хотын “Шинэ Яармаг”, “Буянт-Ухаа”, “Баянголын ам”, “Ирээдүй хороолол”, “Ургах наран”, “Эрин хотхон” зэрэг хүн амын шинэ суурьшлын бүсэд 20000 орчим айлын орон сууц, Дархан хотын 13 дугаар хороололд 2000 айлын орон сууц барих;

4.4.3.8.газар хөдлөлтийг тэсвэрлэхгүй, бат бэх чанараа хангахгүй болсон барилга байгууламжийг буулгаж шинээр барьж байгуулах.

4.4.4.Ажлын байр нэмэгдүүлэх, боловсролыг дэмжих зорилтын хүрээнд:

4.4.4.1.хөтөлбөрийн хүрээнд хийгдэх бүтээн байгуулалтын ажилд ажилгүй иргэдийг мэргэжлийн сургалт-үйлдвэрлэлийн төвд богино хугацааны сургалтад хамруулан ажлын байраар хангах;

4.4.4.2.бүтээн байгуулалтын ажилд шаардагдах инженер техникийн ажилтан бэлтгэх;

4.4.4.3.шинээр баригдах орон сууцны хорооллыг жижиг, дунд бизнес эрхлэх ажлын байрны хамт цогцоор нь барих.

4.4.5.Улаанбаатар хотын агаарын бохирдлыг бууруулах зорилтын хүрээнд:

4.4.5.1.хэсэгчилсэн ерөнхий төлөвлөгөөний дагуу баригдах хорооллуудын нийт талбайн 20 хувиас доошгүй хэсгийг ногоон байгууламжтай болгох;

4.4.5.2.гэр хорооллын 2300 га, нийтийн эзэмшлийн 1200 га талбайг зүлэгжүүлж, ойжуулан нэг хүнд ногдох цэцэрлэгжсэн талбайн хэмжээг хот төлөвлөлтийн стандартад хүргэх;

4.4.5.3.Улаанбаатар хотод байгаа оршуулгын газруудыг тохижуулах төсөл хэрэгжүүлэх;

4.4.5.4.бага, дунд хүчин чадал бүхий нам даралтын уурын зууханд технологийн шинэчлэл хийх;

4.4.5.5.гэрийн зуух-яндан-түлшний зохистой хувилбарыг сонгон шалгаруулж, эхний ээлжинд 10000 айл өрхөд хэрэглүүлэх арга хэмжээ авах;

4.4.5.6.монгол гэрийг иж бүрэн дулаалгаар хангах төсөл хэрэгжүүлж 60000 айл өрхийг хамруулах;

4.4.5.7.хагас коксон түлшний бөөний болон жижиглэнгийн худалдааны сүлжээг хөгжүүлэх;

4.4.5.8.гал ноцоогчийн зохистой хувилбарыг сонгон хэрэглээнд нэвтрүүлэх;

4.4.5.9.жилд 600 мянган тонн утаагүй түлш үйлдвэрлэх хүчин чадавхийг бий болгоход дэмжлэг үзүүлэх;

4.4.5.10.Улаанбаатар хотын нутаг дэвсгэрт утаатай түлшээр гэр халаахыг зөвшөөрөх бүсүүдийг нарийвчлан тогтоож ийнхүү зөвшөөрөгдсөн бүсээс бусад нутаг дэвсгэрт утаатай түлш хэрэглэхийг хориглох арга хэмжээ авах;

4.4.5.11.айл өрхийн зуухыг хийн түлшинд шилжүүлэх;

4.4.5.12.хагас коксон түлш үйлдвэрлэх, энэ түлшээр гэр хорооллын айл өрхийг хангах төслийг хэрэгжүүлэх бөгөөд нүүрснээс утаагүй түлш үйлдвэрлэх төслийн санхүүжилтийг 100 хувь хувийн хэвшлийн хөрөнгө оруулалтаар хэрэгжүүлэх, шаардлагатай тохиолдолд төрөөс эдгээр компаниудад татвар, санхүүгийн бодлогоор дэмжлэг үзүүлэх;

4.4.5.13.төрийн байгууллага болон бусад байгууллага, аж ахуйн нэгжийн өмчлөлд байгаа томоохон төвлөрсөн болон нам даралтын уурын зуухны түүхий нүүрсний хэрэглээг хязгаарлаж байгалийн шатдаг хий, цахилгааны эх үүсвэрээр ажилладаг технологид шилжүүлэх;

4.4.5.14.гэр хорооллын айл өрхийн түүхий нүүрсний хэрэглээг үе шаттайгаар хязгаарлаж, утаагүй түлш, шатдаг хий, цахилгааны эх үүсвэрийг ахуйн зориулалтаар ашиглахад шинэ технологи нэвтрүүлэх, ингэснээр өрхийн зардал өнөөгийн түвшнээс илт нэмэгдсэн тохиолдолд төрөөс хамгийн зохистой дэмжлэгийг үзүүлэх;

4.4.5.15.хатуу хог хаягдлыг дахин боловсруулах диметилэфир, нийлэг түлш, барилгын материалын экологийн цэвэр үйлдвэрийн цогцолбор байгуулах;

4.4.5.16.нүүрс, нүүрсний давхаргын метан хийгээс диметилэфир, нийлэг түлш үйлдвэрлэж хот, суурин газрын нийтийн тээвэрт автомашин цэнэглэх 15-аас доошгүй станц бий болгох;

4.4.5.17.хур хогийг бүрэн цэвэрлэж, зайлуулж дуусгах;

4.4.5.18.барилгын хог хаягдлын зориулалтын цэг бий болгох;

4.4.5.19.агаарын бохирдлын эх үүсвэрийг нийслэлээс нүүлгэн шилжүүлэх;

4.4.5.20.“Эко-бие засах газар” төсөл хэрэгжүүлэх;

4.4.5.21.гэр хорооллын айл өрхийг үнс түр хадгалах зориулалтын савтай болгох, улмаар үнс тээвэрлэх тусгай зориулалтын автомашины парк, гэр хорооллын үнсийг дахин боловсруулах үйлдвэрийг тус тус байгуулах;

4.4.5.22.Улаанбаатар хотын ”Дулааны цахилгаан станц-3” ТӨХК, “Дулааны цахилгаан станц-4” ТӨХК-ийн үнсний санг цэцэрлэгжүүлж, байнгын усалгаатай болгох;

4.4.5.23.авто замын тоосыг соруулж өдөр тутмын цэвэрлэгээ үйлчилгээг нь зориулалтын машин техникээр цэвэрлэдэг болгох;

4.4.5.24.нийтийн тээврийн том оврын 800, бага оврын 1500 автобусыг шингэрүүлсэн хийн түлшинд шилжүүлэх;

4.4.5.25.тусгай замт автобусны үйлчилгээ, их багтаамжийн нийтийн тээврийн бусад төрлийг нэвтрүүлэх боломжийг судлах;

4.4.5.26.эхний ээлжинд 50 дуобус үйлдвэрлэхийн зэрэгцээ дизель хөдөлгүүртэй хуучин 100 автобусыг цахилгаан хөдөлгүүртэй болгох.

4.4.6.Хөдөөгийн хөгжлийг дэмжих зорилтын хүрээнд:

4.4.6.1.бүсийн 8 тулгуур төв болон сум дундын төвүүдийн төлөвлөлтийг шинэчлэн сайжруулж, ерөнхий төлөвлөгөөнд тусгагдсан нийгмийн дэд бүтцийн барилга байгууламж, инженерийн дэд бүтцийг цогцоор байгуулах;

4.4.6.2.улсын хэмжээнд “Сум дундын төв” загвар төслийг 96 байршилд хэрэгжүүлэх;

4.4.6.3.сум дундын төв, бүсийн тулгуур төвүүдийг түшиглэн орон нутгийн түүхий эдийн нөөцөд тулгуурласан ажлын байр бий болгох;

4.4.6.4.ижил төстэй байгаль, цаг уурын нөхцөлд туршигдсан барилгын технологийг нутагшуулах;

4.4.6.5.төвөөс алслагдсан, хөгжлөөр сул бүс нутаг, аймгуудын эдийн засаг, нийгмийг хөгжүүлэх төсөл боловсруулж, хөрөнгө оруулалтыг түлхүү хуваарилах;

4.4.6.6.төвөөс алслагдсан, хөгжлөөр сул бүс нутаг, аймгуудын иргэдэд бүс нутгийн нэмэгдэл олгох, банк, санхүү, татвар, зээлийн бодлогоор дэмжих;

4.4.6.7.бүсийн тулгуур төвүүдэд уул уурхай, аялал жуулчлалын салбарыг хөгжүүлэх иж бүрэн арга хэмжээ авах.

4.4.7.Үйлдвэржилтийг дэмжих зорилтын хүрээнд:

4.4.7.1.аймаг, нийслэл, бүсийн тулгуур төвүүдэд барилгын материалын жижиг, дунд үйлдвэрийг хөгжүүлэхэд дэмжлэг үзүүлж, барилгын материалын үйлдвэр, үйлдвэрлэл, технологийн парк, материалын сорилт, шинжилгээний иж бүрэн лаборатори байгуулах;

4.4.7.2.аймаг, орон нутагт, барилгын материалын түүхий эдийн геологи, хайгуул, судалгааны ажлыг эрчимжүүлэх;

4.4.7.3.Нялга-Чойрын хүрэн нүүрсний сав газрын түүхий эдэд тулгуурлан нүүрс-химийн үйлдвэрийн цогцолбор байгуулах;

4.4.7.4.“Агро-ойн хосолмол аж ахуй” болон өндөр технологийн “Шилэн дарлагын аж ахуй” хөгжүүлэх замаар эмийн бодис, хүнсний болон түлш, шатахууны зориулалттай биомасс үйлдвэрлэх цогцолбор байгуулах;

4.4.7.5.бүсийн тулгуур төвүүдэд хөдөө аж ахуйн түүхий эдэд суурилсан, эцсийн бүтэгдэхүүн үйлдвэрлэх аж үйлдвэрийн парк, жижиг, дунд үйлдвэрүүд байгуулах;

4.4.7.6.“ТЭЦ-2-ыг түшиглэн 200 мянган тонн утаагүй шахмал түлш үйлдвэрлэх төсөл гадаадын хөрөнгө оруулалтаар хэрэгжүүлэх.

4.4.8.Шилжилт хөдөлгөөнийг сааруулах зорилтын хүрээнд:

4.4.8.1.аймаг, бүсийн тулгуур төвд оюутны хотхон бий болгох, их, дээд сургуулиудыг хотхон болгон хөгжүүлэх;

4.4.8.2.хүн амын шилжилт, хөдөлгөөнийг хот байгуулалтын бодлоготой уялдуулан орон сууц, нийгмийн үйлчилгээг нийслэлийн алслагдсан дүүргүүдэд хүргэх;

4.4.8.3.орон нутгаас шилжин ирэгсдийн урсгалыг ажлын байр бүхий суурьшлын бүсүүд рүү хандуулах;

4.4.8.4.газар чөлөөлөлт, нүүлгэн шилжүүлэлтийн харилцааг зохицуулах эрх зүйн орчныг боловсронгүй болгох;

4.4.8.5.Улаанбаатар хотоос орон нутагт суурших асуудлыг оновчтой шийдвэрлэх.

5.1.Хөтөлбөрийг хэрэгжүүлэхдээ дараахь арга хэрэгслийг ашиглана:

5.1.1.эрх зүйн орчныг боловсронгуй болгох;

5.1.2.эдийн засгийн хөшүүргийг хэрэглэх;

5.1.3.нийгмийн үйлчилгээний чанар, хүртээмжийг сайжруулах;

5.1.4.мэдээлэл, сургалт, сурталчилгаа явуулах;

5.1.5.төр, хувийн хэвшлийн хамтын ажиллагааг хөгжүүлэх;

5.1.6.санхүүжилтийн шинэ эх үүсвэр бий болгох;

5.1.7.өндөр технологи нутагшуулах.

6.1.Хөтөлбөрийн санхүүжилт дараахь эх үүсвэрээс бүрдэнэ:

6.1.1.концессын гэрээний дагуу төр, хувийн хэвшлийн түншлэлийн үр дүнд бий болсон хөрөнгө;

6.1.2.ашигт малтмалын ордоос уул уурхайн бүтээгдэхүүн нийлүүлэх замаар төлбөрийн баталгаа гарган бүрдүүлсэн хөрөнгө;

6.1.3.улсын болон орон нутгийн төсвийн хөрөнгө;

6.1.4.Улаанбаатар хотын үндсэн хөрөнгийг барьцаалах замаар бүрдүүлсэн хөрөнгө;

6.1.4.олон улсын байгууллага, хандивлагч орны тусламж болон төсөл, хөтөлбөрийн санхүүжилт;

6.1.5.дараа эргэн төлөгдөх нөхцөлөөр байгуулсан гэрээний үндсэн дээр бизнес, хувийн хэвшлийн байгууллагаас гаргах хөрөнгө;

6.1.6.Засгийн газрын тусгай сан;

6.1.7.шинээр байгуулах Хөгжлийн банкны актив;

6.1.8.хувийн хэвшлийн хөрөнгө оруулалт;

6.1.9.ипотекийн хоёрдогч зах зээлээс үнэт цаас гаргасан эх үүсвэр;

6.1.10.бусад эх үүсвэр.

6.2.Хөтөлбөрийн зардлын дүн (2010-2016)

6.2.1.Хөтөлбөрийг хэрэгжүүлэхэд 2010-2012 онд 8.8 их наяд, 2013-2016 онд 9.4 их наяд, нийт 18.2 их наяд төгрөг шаардагдах болно. Үүнд:

6.2.1.1.улсын болон орон нутгийн төсвөөс санхүүжүүлэх 1.3 их наяд төгрөг;

6.2.1.2.зээл, тусламжийн санхүүжилт 0.09 их наяд төгрөг;

6.2.1.3.бусад эх үүсвэрээс санхүүжүүлэх 16.8 их наяд төгрөг.

6.3.Улаанбаатар хотод хэрэгжүүлэх арга хэмжээний нийт зардлын дүн: 10.8 их наяд төгрөг.

6.4.Аймаг, бүсийн тулгуур төв, улсын чанартай авто замын сүлжээ зэрэг зам, тээвэр, барилга, хот байгуулалтын чиглэлээр хэрэгжүүлэх арга хэмжээний нийт зардлын дүн: 7.5 их наяд төгрөг.

7.1.Хөтөлбөрийг хэрэгжүүлснээр дараахь үр дүнд хүрнэ:

7.1.1.Улаанбаатар хотын агаарын бохирдол 2012 онд 30 хувиар, 2016 онд 50 хувиар тус тус буурах;

7.1.2.Улаанбаатар хотын утаанд эзлэх хорт бодисын агууламж 2012 онд 30 хувиар, 2016 онд 70 хувиар багасах;

7.1.3.хөрсний бохирдол 2012 онд 30 хувиар, 2016 онд 50 хувиар буурах;

7.1.4.Туул голын усны бохирдол 2012 онд 30 хувь, 2016 онд 50 хувь хувиар цэвэрших;

7.1.5.нэг хүнд ногдох ногоон байгууламжийн хэмжээ 20 м2 талбай болж, байршил, суурьшлын зохистой байдал бүрдэх;

7.1.6.хотын хог, хаягдлын 50 хувийг 2012 онд, 70 хувийг 2016 онд дахин боловсруулах;

7.1.7.үндэсний чадамж бүхий барилга угсралт, авто замын болон барилгын материалын үйлдвэрлэл 2016 онд бий болох;

7.1.8.урт хугацаатай, бага хүүтэй орон сууцны зээлийн тогтолцоо бүрдэх;

7.1.9.Улаанбаатар хотод 2012 онд 21600 орон сууц, 2016 онд 53400 орон сууц баригдаж ашиглалтад оруулснаар орон сууцны хангамж сайжрах;

7.1.10.Улаанбаатар хотод 2012 онд 112 км авто замыг шинээр, 150 км авто замыг шинэчлэн, 3 байршилд гүүрэн гарц, 2016 онд 100 км авто замыг шинээр, 200 км авто замыг шинэчлэн, 4 байршилд гүүрэн гарц тус тус ашиглалтад орж авто замын хөдөлгөөний түгжрэл буурах;

7.1.11.олон улсын болон улсын чанартай 1800 км авто замыг 2012 онд, 3752 км авто замыг 2016 онд тус тус ашиглалтад оруулснаар хөдөө орон нутагт хийгдэж байгаа тээвэрлэлтийн зардал буурч, логистикийн төвүүд хөгжих;

7.1.12.Алтанбулаг-Улаанбаатар-Замын-Үүд чиглэлийн 990 км хурдны замыг 2014 онд барьж ашиглалтад оруулснаар экспорт, импортын тээвэрлэлтийн нөхцөл сайжрах.

8.1.Хөтөлбөрийн биелэлтийг үнэлэхэд дор дурдсан үзүүлэлтийг шалгуур болгоно:

8.1.1.хот төлөвлөлтийн бодлогын хэрэгжилт, үр дүн;

8.1.2.инженерийн дэд бүтцийн хангамжийн түвшин, үүнд:

8.1.2.1.эрчим хүчний хангамжийн түвшин, хүчин чадал;

8.1.2.2.дулаан хангамжийн түвшин, хүчин чадал;

8.1.2.3.цэвэр усан хангамжийн түвшин, хүчин чадал;

8.1.2.4.мэдээлэл харилцаа холбооны хангамжийн түвшин;

8.1.2.5.жил бүр ашиглалтад оруулсан авто замын уртын хэмжээ;

8.1.2.6.хатуу хог хаягдлыг дахин боловсруулах үйлдвэрийн тоо, хүчин чадал;

8.1.3.Жил бүрийн хүн амын орон сууц, сургууль, цэцэрлэг, эмнэлгийн хангамжийн түвшин;

8.1.4.нэг хүнд ногдох ногоон байгууламжийн хэмжээ;

8.1.5.Улаанбаатар хотын тоосжилтын хэмжээ;

8.1.6.хүн амын шилжилт хөдөлгөөний бууралт;

8.1.7.жил бүр шинээр бий болсон ажлын байрны тоо;

8.1.8.цэвэрлэх байгууламжуудын ашиглалтын үзүүлэлт.

8.2.Агаарын бохирдлыг үүсгэж байгаа хүчин зүйлүүдийн хувь хэмжээг жил бүр тодорхойлох замаар хөтөлбөрийн үр дүнд лабораторийн аргаар хяналт тавьж, тус улсын Уур амьсгалын өөрчлөлтийн үнэлгээний тайланд тусгана.

2.1 Монгол орон сэргээгдэх эрчим хүчний эх үүсвэрийн арвин их нөөцтэй, түүнийг үр ашигтай ашиглах байгаль цаг уурын таатай нөхцөл бүрдсэн орон юм.

2.1.1 Манай улсад том, жижиг нийт 3800 гаруй гол мөрөн байдаг бөгөөд тэдгээрийн

эрчим хүч үйлдвэрлэх зориулалтаар ашиглах нөөц нь 6417.7МВт буюу жилдээ 56.2 тэрбум кВт цаг цахилгаан гаргах нөөцтэй гэж үнэлэгдсэн байдаг.

2.1.2 Улсын нийт нутаг дэвсгэрт жилийн 270-300 өдөр цэлмэг байдаг, нарны гийгүүлэх хугацаа жилд дунджаар 2250-3300 цаг байна. Жилд тусах нарны цацрагийн хэмжээ нэг ам метр талбайд 1200-1600 кВт бөгөөд эрчимшил нь өдөрт 4.3-4.7 кВт цаг/ам метрээс их байна.

2.1.3 Монгол Улсын салхины эрчим хүчний нөөцийн атласт тодорхойлсноор, манай орны нутаг дэвсгэрийн 10 хувь буюу 160 мянган ам километр гаруй газарт салхины хүчийг эрчим хүч үйлдвэрлэх зориулалтаар ашиглах хангалттай нөөцтэй байна. Улсын хэмжээнд 13 аймгийн нутаг дэвсгэр 20 000МВт-аас доошгүй салхины эрчим хүчний нөөцтэй, 9 аймгийн нутаг дэвсгэр 50 000МВт-аас дээш нөөцтэй байгаагийн дотор Өмнөговь аймгийн нутаг дэвсгэр дангаараа 300 000МВт гаруй салхины эрчим хүчний нөөцтэй болохыг тогтоосон байна.

2.1.4 Монгол орны нутаг дэвсгэр дээр газрын гүний дулааны эх үүсвэрийн 40 гаруй илэрц байдаг бөгөөд тэдгээрээс Хангайн бүсэд оршдог Цэнхэр, Хужирт, Шаргалжуут зэрэг газрууд нь газрын гүний дулааныг эрчим хүчний зориулалтаар ашиглах боломжтой юм.

Гурав. Хөтөлбөрийн зорилго

3.1 Монгол Улсын эрчим хүчний хангамжид сэргээгдэх эрчим хүчний эзлэх хувь хэмжээг нэмэгдүүлж, эрчим хүчний хангамжийн бүтцийг сайжруулах, хөдөөг цахилгаанжуулахад сэргээгдэх эрчим хүчийг өргөн ашиглах замаар экологийн тэнцвэртэй байдлыг хангах, эдийн засгийн үр ашгийг дээшлүүлэх, ажилгүйдэл, ядуурлыг бууруулах, нийгмийн тогтвортой хөгжлийг хангах нөхцөлийг бүрдүүлэхэд энэхүү хөтөлбөрийн зорилго оршино.

Дөрөв. Хөтөлбөрийн хүрээнд шийдвэрлэх нийтлэг зорилт

4.1 Сэргээгдэх эрчим хүчийг түлхүү ашиглах замаар эрчим хүчний төвлөрсөн систем, бүс нутгийн эрчим хүчний хангамжийн найдвартай ажиллагаа, бие даан үр ашигтай ажиллах нөхцөлийг бүрдүүлэх;

4.2 Эрчим хүчний үйлдвэрлэлд сэргээгдэх эрчим хүчний эзлэх хувь хэмжээг нэмэгдүүлэх зорилтыг шат дараатай хэрэгжүүлэн, 2010 оны түвшинд улсын эрчим хүчний нийт үйлдвэрлэлийн 3-5 хувь, 2020 оны түвшинд 20-25 хувийг сэргээгдэх эрчим хүчийг ашиглан үйлдвэрлэх;

4.3 Сэргээгдэх эрчим хүчний тэргүүний дэвшилтэт технологийг нэвтрүүлж, эрчим хүч үйлдвэрлэх, дамжуулах, түгээх, хангах үйл ажиллагаанд хэмнэлт, үр ашгийг дээшлүүлснээр системийн алдагдлыг одоогийн түвшнээс 2010 онд 3-5 хувь, 2020 он гэхэд 10-аас доошгүй хувиар бууруулах;

4.4 Эрчим хүчний төвлөрсөн сүлжээнд холбоход үлэмж зардал шаардахуйц, алслагдсан бүх сум, суурин газрыг сэргээгдэх эрчим хүчний үүсгүүр ашиглах замаар цахилгаанжуулах;

4.5 Сумын эмнэлэг, сургууль, нийтийн үйлчилгээний газруудыг сэргээгдэх эрчим хүчний үүсгүүрээр хангах, худгаас ус татах болон газар тариаланг усжуулахад нар, салхины эрчим хүчийг өргөн ашиглах дэд хөтөлбөрүүдийг боловсруулан үе шаттайгаар хэрэгжүүлж, орон нутагт электрон засаглал, мэдлэгт тулгуурласан үйлдвэрлэлийг хөгжүүлэх нөхцөлийг бүрдүүлэх;

4.6 Хөдөөгийн айл, өрхийг сэргээгдэх эрчим хүчээр хангах “100 000 нарны гэр” үндэсний хөтөлбөрийн зорилтыг бүрэн хэрэгжүүлж, нийт малчин айл, өрхийг сэргээгдэх эрчим хүчний үүсгүүрээр хангах;

4.7 Монгол орны сэргээгдэх эрчим хүч (нар, салхи, ус, газрын гүний дулаан, биомаасс зэрэг)-ний нөөцийн нарийвчилсан судалгаа хийсний үндсэн дээр тэдгээрийг эрчим хүчний зориулалтаар ашиглах мастер төлөвлөгөө боловсруулж, хэрэгжүүлэх;

4.8 Сэлэнгэ мөрөн, Эг, Орхон зэрэг усны эрчим хүчний нөөц ихтэй голууд дээр Эгийн голын 220МВт, Сэлэнгэ мөрөн дээр Арцатын 118МВт, Орхоны 100МВт-ын хүчин чадалтай томоохон усан цахилгаан станцууд барих техник эдийн засгийн нарийвчилсан судалгаа хийж, хэрэгжүүлэх арга хэмжээ авах;

4.9 Хот суурин газрын агаарын бохирдлыг бууруулах зорилгоор Улаанбаатар болон бусад хот суурин газарт сэргээгдэх эрчим хүчний үүсгүүрүүдийг эрчим хүчний төвлөрсөн сүлжээнд холбон ашиглах үйл ажиллагааг өргөжүүлэн, сэргээгдэх эрчим хүчний эзлэх хувь хэмжээг шат дараатайгаар нэмэгдүүлэх;

4.10 Газрын гүнийн дулааныг ашиглах нөөц ихтэй газруудыг сонгон судалж, хот суурин газрын эрчим хүчний хангамжид ашиглах техник эдийн засгийн үндэслэлийг боловсруулж хэрэгжүүлэх;

4.11 Нарны илчээр ус, агаар халаах арга технологи, тоног төхөөрөмжийг барилга байгууламжийн дулаацуулга, хэрэглээний халуун ус болон бусад зориулалтаар өргөн ашиглах;

4.12 Устөрөгч, түлшний элемент зэрэг эрчим хүчний шинэ эх үүсвэрийг ашиглан дулаан, цахилгаан үйлдвэрлэх орчин үеийн техник, технологийг судлан нэвтрүүлэх;

Тав. Хөтөлбөрийг хэрэгжүүлэх үе шат

“Сэргээгдэх эрчим хүчний үндэсний хөтөлбөр (2005-2020 он)”-ийг дараахь үе шаттайгаар хэрэгжүүлнэ. Үүнд:

- Нэгдүгээр үе шат буюу 2005-2010 он /ойрын ирээдүй/

- Хоёрдугаар үе шат буюу 2011-2020 он /дунд хугацаа/

5.1 Ойрын хугацааны хөгжлийн зорилт:

5.1.1 Дөргөн, Тайширын усан цахилгаан станцыг барьж ашиглалтад оруулан Баруун Бүсийн эрчим хүчний хангамжийн бие даасан, найдвартай байдлыг хангах;

5.1.2. Төвийн бүсэд 100МВт-ын хүчин чадалтай Орхоны усан цахилгаан станцыг барьж байгуулах ажлыг эхлүүлэх;

5.1.3 Хөдөөгийн айл, өрхийг сэргээгдэх эрчим хүчээр хангах “100 000 нарны гэр” үндэсний хөтөлбөрийн зорилтыг бүрэн хэрэгжүүлж, хөдөөгийн нийт айл өрхийг сэргээгдэх эрчим хүчний эх үүсгүүрээр хангах;

5.1.4 Эрчим хүчний төвлөрсөн системээс алслагдсан салхины эрчим хүчний нөөц сайтай нь тогтоогдсон 8-аас доошгүй сумын төвийг салхи-дизель болон салхи-нар- дизель хосолсон цахилгаан станц, 5-аас доошгүй сумын төвийг нар-дизель хосолсон цахилгаан станц барьж байгуулан эрчим хүчээр хангах

5.1.5 Усны эрчим хүчийг ашиглахаар сонгосон 16 сумын төвийг бага чадлын усан цахилгаан станцыг байгуулах замаар цахилгаанжуулах техник эдийн засгийн үндэслэл боловсруулж, Баян-Өлгий аймгийн Булган сум, Хэнтий аймгийн Батширээт сум, Ховд аймгийн Мөст сум, Хөвсгөл аймгийн Эрдэнэбулган сум, Увс аймгийн Баруунтуруун сум, Завхан аймгийн Тосонцэнгэл, Цэцэн-Уул,Завханмандал сум зэрэг 8 сумын төвийг усан цахилгаан станц байгуулж эрчим хүчээр хангах;

5.1.6 Салхины эрчим хүчийг ашиглах нөөц сайтай Салхит уул, Хүйтний онгорхой болон зүүн ба өмнөд бүсэд дунд чадлын салхин парк байгуулах, түүнийг эрчим хүчний төвлөрсөн системд холбон ашиглах талаар нарийвчилсан судалгаа хийх;

5.1.7 Алслагдсан сумын төвүүдийг хэрэглээний халуун усаар хангахад нарны илчээр ус халаах тоног төхөөрөмжийг өргөнөөр ашиглах;

5.2 Дунд хугацааны хөгжлийн зорилт

5.2 Орхоны 100МВт-ын хүчин чадалтай УЦС-ыг барьж ашиглалтад оруулж, төвийн эрчим хүчний системийн үйл ажиллагааны горимыг тохируулах боломжийг уян хатан болгох, бие даасан байдлыг нэмэгдүүлэх нөхцөлийг бүрдүүлэх;

5.3 Хөдөөгийн эрчим хүчний хангамжийг сайжруулах зорилтыг үргэлжлүүлэн хэрэгжүүлж эрчим хүчний төвлөрсөн системд холбогдоогүй нийт сум, суурин газрыг сэргээгдэх эрчим хүчний үүсгүүрээр бүрэн хангаж дуусгах

5.4 Хөдөөгийн эрчим хүчний хангамжийг сайжруулахад сэргээгдэх эрчим хүчний эх үүсвэрийг ашиглах цар хүрээг өргөжүүлж фермерийн аж ахуй, хилийн цэрэг,батлан хамгаалахын анги салбар, аялал жуулчлалын бааз болон нийтийн үйлчилгээний газруудын эрчим хүчний хангамжийг сайжруулахад сэргээгдэх эрчим хүчийг өргөнөөр ашиглах;

5.5 Хот суурин газрын агаарын бохирдлыг бууруулах зорилгоор Улаанбаатар болон бусад хот суурин газарт нар, салхи, устөрөгч, газрын гүнийн дулааныг ашиглах бага, дунд чадлын сэргээгдэх эрчим хүчний цогцолборуудыг барьж байгуулах;

5.6 Салхины эрчим хүчийг ашиглах нөөц нь тогтоогдсон газруудад дунд чадлын (30-50МВт) салхин паркууд байгуулан, эрчим хүчний төвлөрсөн системд холбон үр ашигтай ажиллах нөхцөлийг бүрдүүлэх;

5.7 Говийн бүсэд өндөр хүчин чадалтай нарны цахилгаан станц байгуулах олон улсын хамтарсан судалгааны хүрээнд туршилтын нарны цахилгаан станц байгуулах төслийг үе шаттайгаар хэрэгжүүлэх;

Зургаа. Хөтөлбөрийг дэмжих бодлого, арга хэмжээ

6.1 Хөтөлбөрийг хэрэгжүүлэхэд шаардагдах хөрөнгийн эх үүсвэрийг жил бүрийн улсын төсөвт тусган хэрэгжүүлэх, олон улсын санхүүгийн байгууллага, хандивлагч орнуудаас олгож байгаа урт хугацааны хөнгөлөлттэй зээл, техникийн болон буцалтгүй тусламж, хувийн хөрөнгө оруулалтыг түлхүү ашиглах бодлого баримтлан, хөтөлбөрийн зорилтыг хэрэгжүүлэх хөрөнгийн эх үүсвэрийг бүрдүүлэх талаар шаардлагатай арга хэмжээнүүдийг авах;

6.2 Агаарын бохирдлыг багасгах, хөдөө орон нутгийн хөгжлийг сайжруулах зорилгоор сэргээгдэх эрчим хүчийг ашиглах явдалд тэргүүлэх ач холбогдол өгч хөгжүүлэх, энэ чиглэлээр гадаад дотоодын хөрөнгө оруулалтыг хөхиүлэн дэмжих, төрийн болон хувийн хэвшлийн аж ахуйн нэгж сэргээгдэх эрчим хүчний зах зээлд өргөнөөр оролцох таатай нөхцөлийг бүрдүүлэх зорилгоор эрхзүйн орчинг боловсронгуй болгох;

6.3 Сэргээгдэх эрчим хүчийг ашиглан хэрэглэгчдийг эрчим хүчээр хангаж байгаа аж ахуйн нэгж, байгууллага, түүнчлэн эрчим хүчний хэрэгцээгээ сэргээгдэх эрчим хүчний үүсгүүрээр хангаж байгаа хэрэглэгчид хэрэгцээнээсээ илүү гарсан цахилгааныг төвлөрсөн сүлжээнд худалдах үйл ажиллагааг хөхиүлэн дэмжих үнэ тариф зохицуулалтын эрх зүйн орчинг бий болгох;

6.4 Сэргээгдэх эрчим хүчний тоног төхөөрөмж, техник хэрэгслийн ашиглалт, аюулгүй ажиллагаа, засвар үйлчилгээний стандарт, норм журмыг олон улсын стандартад нийцүүлэн боловсруулж мөрдөх ажлыг зохион байгуулах;

6.5 Сэргээгдэх эрчим хүчний үүсгүүрийг ашиглаж байгаа байгууллагуудын үр ашигтай ажиллах нөхцөлийг бүрдүүлэх зорилгоор сэргээгдэх эрчим хүчний үүсгүүрийг эрчим хүчний үйлчилгээний компани /ЭСКО/-д концессийн болон түрээсийн гэрээний үндсэн дээр ашиглуулж ажиллуулах аж ахуйн үйл ажиллагааны дэвшилтэт хэлбэрийг нэвтрүүлэх

6.6 Сэргээгдэх эрчим хүчийг ашиглах чиглэлээр үндэсний боловсон хүчнийг дотоод, гадаадын их дээд сургуулиудад системтэйгээр бэлтгэх, нарийн мэргэшлийн инженер техникчдийг өндөр хөгжилтэй орнуудад сургах;

6.7 Сэргээгдэх эрчим хүчийг ашиглах орчин үеийн ололт амжилт, тэргүүний арга технологийг судлан нэвтрүүлэх зорилгоор судалгаа, шинжилгээ, зохион бүтээх болон сорилт туршилтын ажлыг гүйцэтгэх зардлыг жил бүрийн улсын төсөвт тусган санхүүжүүлж байх;

6.8 Сэргээгдэх эрчим хүч, устөрөгч болон түлшний элемент зэрэг эрчим хүчний шинэ эх үүсвэрийг ашиглан эрчим хүч үйлдвэрлэх, хадгалах, дамжуулах орчин үеийн арга технологи, шинжлэх ухааны ололт амжилтыг өргөнөөр нэвтрүүлэх нөхцлийг бүрдүүлэх зорилгоор сэргээгдэх эрчим хүчний шинжлэх ухаан, технологи, үйлдвэрлэлийн паркуудыг байгуулж ажиллуулах;

Долоо. Хөтөлбөрийн удирдлага, зохион байгуулалт

7.1. Монгол Улсын Засгийн газар энэхүү хөтөлбөрийг олон улсын банк, санхүүгийн байгууллага, хандивлагчид, гадаад, дотоодын хувийн хөрөнгө оруулагчдыг өргөнөөр оролцуулах, төрийн ба төрийн бус байгууллагын хамтын үйл ажиллагаанд тулгуурлах замаар улсын хэмжээнд зохион байгуулна.

7.2 Энэхүү хөтөлбөрийг үндэслэн боловсрол, эрүүл мэнд, хөдөө аж ахуйн салбарыг хөгжүүлэхэд сэргээгдэх эрчим хүчийг ашиглах дэд хөтөлбөрүүдийг боловсруулж, бүс нутгийн эдийн засаг, нийгмийг хөгжүүлэх төлөвлөгөөтэй уялдуулан хэрэгжүүлнэ.

7.3 Сэргээгдэх эрчим хүчийг ашиглах үйл ажиллагааг хөгжүүлэх чиглэлээр хоёр талын болон олон улсын хамтын ажиллагааг өргөжүүлнэ.

Найм. Хөтөлбөрийг хэрэгжүүлэх хөрөнгө, санхүүгийн эх үүсвэр

8.1 Хөтөлбөрийн санхүүжилт дараахь эх үүсвэрээс бүрдэнэ:

8.1.1 улсын нэгдсэн төсвийн хөрөнгө оруулалт;

8.1.2 сэргээгдэх эрчим хүч болон эрчим хүчний шинэ эх үүсвэрийг ашиглах үйл ажиллагааг дэмжих олон улсын сангийн дэмжлэг тусламж;

8.1.3 хүлэмжийн хийн ялгарлыг бууруулах цэвэр хөгжлийн механизмын санхүүжүүлэлтийг ашиглах үйл ажиллагаанаас олох орлого;

8.1.4 гадаад, дотоодын хувийн хөрөнгө оруулалт;

8.1.5 хандивлагч орнууд, олон улсын байгууллагын хөнгөлттэй зээл, буцалтгүй тусламж;

8.1.6 төрийн бус байгууллагуудын хандив, буцалтгүй тусламж;

Ес. Хөтөлбөрийг хэрэгжүүлснээр хүрэх үр дүн

9.1 Орхоны 100МВт-ын хүчин чадалтай усан цахилгаан станцыг барьж дуусган ашиглалтад оруулснаар төвийн эрчим хүчний системийн үйл ажиллагааны горимыг тохируулах боломжийг уян хатан болгох, бие даасан байдлыг нэмэгдүүлэх нөхцөлийг бүрдүүлнэ;

9.2 Дөргөн, Тайширын усан цахилгаан станцыг барьж ашиглалтад оруулснаар баруун бүсийн эрчим хүчний хангамжийн бие даасан, найдвартай байдлыг хангана;

9.3 Хөдөөгийн айл, өрхийг сэргээгдэх эрчим хүчээр хангах “100 000 нарны гэр” үндэсний хөтөлбөрийн зорилтыг бүрэн хэрэгжүүлж, 180 гаруй мянган айл өрхийг сэргээгдэх эрчим хүчний эх үүсвэрээр хангаснаар өрхийн үйлдвэрлэл хөгжиж, хөдөөнөөс хот руу шилжих хөдөлгөөн багасна;

9.4 Эрчим хүчний төвлөрсөн системээс алслагдсан бүх сум, суурин газрыг сэргээгдэх эрчим хүчний үүсгүүрээр бүрэн хангаснаар хөдөөгийн иргэдийн сурч боловсрох, мэдээлэл авах боломж нэмэгдэн, амьдралын түвшин, ахуй нөхцлөө сайжруулах болон орон нутагт электрон засаглал, мэдлэгт тулгуурласан үйлдвэрлэлийг хөгжүүлэх нөхцөл бүрдэнэ;

9.5 Салхины эрчим хүчийг ашиглах нөөц сайтай бүс нутагт дунд чадлын (50- 100МВт) салхин парк байгуулан, эрчим хүчний төвлөрсөн системд холбон үр

ашигтай, найдвартай ажиллах нөхцлийг бүрдүүлнэ;

9.6 Сэргээгдэх эрчим хүчийг ашиглах, эрчим хүч хэмнэх, салбарын үр ашгийг дээшлүүлэхэд чиглэсэн эрх зүйн таатай орчин бүрдүүлснээр дотоод, гадаадын аж ахуйн нэгж, байгууллага сэргээгдэх эрчим хүчний салбарт үйл ажиллагаа явуулах өргөн боломжийг олгоно;

9.7 Сэргээгдэх эрчим хүчийг өргөнөөр ашигласнаар эрчим хүчний уламжлалт эх үүсвэр болох органик түлш (нүүрс, нефть зэрэг)-ийг хэрэглэсний улмаас байгаль орчинд хаягдаж байгаа нүүрсхүчлийн хий болон бусад хорт хийн ялгарлыг бууруулан агаарын бохирдолтыг багасгахад үлэмж хэмжээний эерэг нөлөө

үзүүлнэ;